مرجع دانلود مقاله , تحقیق و جزوه های دانشگاهی
دسته بندی محصولات

دانلودمقاله کارشناسی تاريخ ساسانيان

دانلودمقاله کارشناسی تاريخ ساسانيان

 

 

 

 

دانلودمقاله کارشناسی تاريخ ساسانيان 215 ص

 

مقدمه

اعراب بعد از حمله به ايران و سقوط تيسفون خود را با سازماني منظم و تا حدي پيچيده يافتند كه تصرف در آن را نه در حد توانايي خويش و نه به مصلحت خود مي‌ديدند؛ از اين رو نه تنها در آن نظام تغييري ندارند بلكه ناچار شدند كه بعضي از روشهاي خود را تغيير دهند.

شناخت نهادهاي ديواني ايران پيش از اسلام به ويژه در دوره‌ي ساساني براي بررسي و درك مناسبات دروني نظام اين عصر براي تاريخ نگار از اهميت زيادي برخوردار است، ولي فهم و دريافت آن‌ها دشوارتر از تاريخ سياسي است. اين دشواري عمدتاً به واسطه‌ي آن است كه منابع موجود چندان پرتوي بر اين نهادها نمي‌افكنند. اين واقعيت دريافت علمي از كاركرد اين نهادهاي ديواني را دشوار كرده است. بنابراين در پژوهش حاضر به اين موضوع توجه خاصي شده است.

اشارات مربوط به ديوان‌هاي عصر ساساني را به گونه‌هاي مختلف در روايات ونوشته‌هاي دوره‌ي اسلامي مي‌توان يافت. بعضي از اين اشارات در خلال اخبار يا اوصافي كه درباره‌ي برخي از آداب و رسوم آن دوران در اين مآخذ آمده مي‌يابيم. برخي ديگر را نيز از طريق توصيفي‌هاي كه درباره مهرهاي مختلف بعضي از شاهان ساساني و كاربرد آن‌ها در امور مختلف مملكتي آمده مي‌يابيم چرا كه هر يك از مهرها نمودار ديواني بوده است و گاهي هم از طريق نامهاي فارسي بعضي از ديوان‌ها كه پس از ترجمه به عربي همچنان نام قديم خود را حفظ كرده و در عصر خلفا هم با همان نام فارسي و همان روش قديم به كار خود ادامه داده‌اند، از نام و وظايف آنها آگاه مي‌شويم.

از مهمترين كتاب‌هايي كه به اين نظام ديواني پرداخته‌اند «صبح الاعشي في كتابه الانشاء اثرقلقشندي مي‌باشد.

كتابي به نام «گاهنامه» كه به نظر بعضي از مورخان و دانشمندان اسلامي همچون مسعودي رسيده نيز حاوي مطالبي درباره مشاغل و وظايف ديواني ساساني است كه مسعودي در مواردي از آن ياد كرده است. در كتاب گاهنامه مراتب مختلف ديواني (ششصد مرتبه) برحسب ترتيبي كه به آن داده‌اند ذكر شده است. ولي جز معدودي از مناصب مهم و درجه يك و بعضي از مشاغل درجات پايين‌تر در مأخذ اسلامي انعكاس نيافته است. به جز آنچه مسعودي در كتاب «التنبيه و الاشراف» درباره بزرگترين مناصب دولت ساساني ذكر كرده دو صورت ديگر از همين مناصب بزرگ يكي در تاريخ يعقوبي و ديگري در كتاب مروج الذهب مسعودي با كمي اختلاف در ترتيب آن ها آمده است. به نظر محققان فهرستي همانند آنچه جاحظ در كتاب التاج درباره ترتيب مراتب دربار ساساني ذكر كرده همه از كتاب گاهنامه گرفته شده است. فهرستي از مناصب و طبقات در نامه تنسر آمده است. طبري هم در خلال مطالب خود مخصوصا در وصف بهرام پنجم و مهرنرسي مطالبي از مناصب و مشاغل ديواني ذكر به ميان آورده است.

از محققان كساني كه تا حدي به اين موضوع پرداختند محمدي ملايري در جلد پنجم تاريخ و فرهنگ ايران است كه در اين جلد به ديوان‌ها به خصوص ديوان خراج، ديوان رسايل و دبيران اين ديوان و مشاغل و مناصب ديواني و درباري، مطالبي را مورد بررسي قرار داده است. محمد علي امامي شوشتري نيز در كتاب تاريخ شهرياري در شاهنشاهي ساساني مطالبي را درباره ديوان‌ها، پيدايش ديوان‌ها و مناصب ديواني و درباري مطالبي ذكر كرده است.

سعيد نفيسي نيز فهرستي از مناصب و مشاغل مهم دوران ساساني را در كتاب تاريخ تمدن ايران ساساني آورده و حدود نود و هشت (98) منصب را مورد بررسي قرار داد و درباره هر يك كم و بيش شرحي داده است. هرچند هنوز در اين زمينه باب تحقيق در بسياري از زمينه‌ها باز است ولي بايد آن را گام بسيار مفيدي در شناخت تشكيلات ديواني آن زمان دانست.

 در نگارش اين پژوهش از كتاب‌هاي فراواني به ويژه كتاب تاريخ شهرياري در شاهنشاهي ساساني، تاريخ تمدن ايران ساساني، تاج اثر جاحظ و محمدي ملايري جلد پنجم استفاده‌هاي فراواني به عمل آمده است.

دشواري‌هايي كه پژوهش‌هايي از اين دست با آن مواجه مي‌شوند، دگرگوني و يا تحريف عنوان ديوان‌هاي دوره‌ي ساساني در جريان انتقال آن به دوره‌هاي اسلامي توسط كابتان و مترجمان اسلامي است. برخي از اين عنوان‌ها به كلي صورت عربي به خود گرفته و جزيي از اين زبان شدند كه اين تحول در مواردي سبب تعبير متفاوتي براي كاركرد اين ديوان‌ها شده است. در عين حال پاره‌اي ديگر همچنان شكل فارسي خود را حفظ نموده‌اند و بهتر مي‌توان به ريشه و اصل آن پي برد. برخي ديگر به گونه‌اي تغيير شكل دادند كه شناخت اصل آن‌ها نياز به وقت و تأمل بيشتري دارد.

اصطلاحات فارسي كه به ديوان عربي انتقال يافتند نمودار مشاغل و مراتب درجات رسمي و اداري در دستگاه حكومت خلفا است از همين نمونه‌ها مي‌توان تا حدي درباره خصوصيات آن ديوان‌ها و كيفيت ترجمه آن‌ها اطلاعات سودمندي به دست آورد. ولي مشكل آن است كه اين واژه‌ها و اصطلاحات فني و ديواني قبل از اسلام ايران به دوران اسلامي و مآخذ عربي انتقال يافته يا از اصل فارسي با خط پهلوي يا از اصل فارسي با خط اسلامي بوده كه  در هر دو حال از تحريف مصون نمانده، از اين رو دست‌يابي به مفهوم اصلي آن دشوار گرديده است. از طرف ديگر انتقال تمدن و فرهنگ ايران قبل از اسلام از عصري با ويژگي‌هاي خاص خود به عصر ديگري كه در اثر برخورد با عوامل ديگر، در مسير تحول تدريجي و تاريخي خود، ويژگي‌هاي ديگري هم يافته و به مقتضاي اوضاع و احوالي كه بر آن گذشته به شكلي ديگر يا به زباني ديگر هم درآمده، به همين سبب بسياري از بخش‌هاي مهم و اساسي آن را پرده‌اي از ابهام ناشي از تعريب پوشانده است.

موضوع سازمان اجتماعي ايران در دوره ساسانيان بسيار پيچيده است و هنوز در تاريخ حل نشده است. اين پيچيدگي به خاطر عدم وجود اسناد و مداركي كه مقارن با حوادث آن زمان تنظيم شده باشد، عدم مطالعه در آثار و حفاري‌هاي مربوط به اوايل قرون وسطايي ايران و تناقض‌گويي‌ها و قطع رشته منابع اخبار، كه گاهي به سكوت نيز برگزار شده و مبتني بر اخبار و روايات ساساني است حل اين موضوع را دشوارتر مي‌سازد. از طرف ديگر گزارش‌هاي منابع با يكديگر مغايرت دارند. اين امر حاصل دو پديده است، اولي به لايه‌هاي اصلاحات مربوط مي‌شود يعني هنگامي كه نظام قديمي ساساني با اصلاحات قباد و سپس خسرو انوشيروان در سده ششم ميلادي موجه و تكميل شد. مسئله دوم مربوط به ماهيت منابعي است كه به تشريح مفصل سازمان اداري دولت ساساني مي‌پردازد. از آن‌جا كه بيش‌تر اطلاعات متعلق به دوره اسلامي است در استفاده از آن‌ها بايد شرط احتياط را رعايت كرد، زيرا به نظر مي‌رسد كه در واقع بيش‌تر سازمان اداري خلفاي عباسي را توصيف كرده‌اند، نه سازمان اداري  دوره ساساني را. از سوي ديگر سازمان دولتي ايران در دوره ساسانيان از لحاظ بسط و توسعه راه دور و درازي را پيموده است. بنابراين تصورات متداول و معمول فقط براي اواخر دوره‌ي اين حكومت مصداق پيدا مي‌كند.

دشواري ديگر در پژوهش مشاغل و مناصب ديواني آن است كه يك لقب يا يك عنوان افتخاري ممكن است در طول زمان تغيير يافته باشد براي مثال مقام فرمذار در زمان شاپور يكم، بعداً صفت وزرگ به واژه افزوده مي‌شد و تبديل به صدر اعظم يا به عنوان شخص دست راست شاه قرار گرفت. بايد متذكر شد كه تغييرات دائمي كه در فهرست اسامي مناصب دولتي به وجود آمده در تقسيم وظايف آن‌ها براي محققان ابهام ايجاد كرده است.

اگر جه منابع بسيار است عدم دسترسي به كتابخانه هاي غني و مكان هاي فرهنگي بر مشكلات تحقيق افزود ؛در عين حال بسياري از منايع كه در ارتباط با موضوع بوده اند توجه نشده است زيرا از توان و زمان مشخص خارج است . همچنين بسياري از منابع يا در كتابخانه ها موجود نيست يا به زبان هاي ديگر است چون حيطة زماني تحقيق دوران طولاني را در بر مي گيرد ؛ طبعاً فرصت ترجمه تمام اين منابع نبوده است . تا اينكه مفاهيم مورد نظر را در لابلاي آن ها نمايد.

تمركز و دين دو اصل اساسي و بنيادي است، كه شاهنشاهي ساساني در دوره طولاني تاريخ ايران قبل از اسلام به آن شناخته شده است. با توجه به اينكه در زير لواي همين دو اصل است كه خاندان ارشك مي‌شود و سرانجام پيروز مي‌گردد. ساساني‌ها توانستند حكومت قوي مبتني بر اصل تمركز و دين ايجاد كنند و سازمان حكومتي بر مبناي ديوان سالاري دقيق و وسيع استوار نمايد. بايسته مي‌نمايد كه فصلي را به اين موضوع مهم يعني چرايي و چگونگي روي آوردن ساسانيان به هخامنشيان اختصاص دهيم و در آن به اختصار چگونگي تشكيل حكومت ساساني و زمينه‌هايي كه منجر به روي كار آمدن ساسانيان شد را مورد بحث قرار دهيم خصوصاً جايگاه ديني ساسانيان با توجه به پيوندي كه ساسان جد اردشير به معبد آناهيتا داشت و سرپرستي آن را به عهده داشت و ادعاي وابستگي به خاندان هخامنشي از ديگر مسايلي است كه لازم مي‌نمايد، با توجه به اينكه اردشير براي به دست آوردن مشروعيت لازم از آن‌ها سود جست، مورد توجه قرار بگيرد.

در فصل بعد پيچيدگي و گوناگوني اوضاع اجتماعي، تقسيم جامعه ايراني به گروه‌هاي اجتماعي در عصر ساساني و دوره‌هاي قبل مورد بررسي قرار مي‌گيرد. طبقات اجتماعي مسأله‌اي بوده كه از ديرباز به وفور در نوشته‌هايي تاريخي از آن سخن به ميان رفته است.

در اوستا جامعه ايراني به سه طبقه تقسيم شده است 1ـ روحانيون 2ـ جنگجويان 3ـ كشاورزان. گسترش زندگي شهري،  داد و ستد و پيدايي دستگاه ديوان سالاري خواه ناخواه موجب دگرگوني‌هايي گرديد كه بر طبقه سوم اجتماعي تأثير گذاشت و تفاوت آن شد كه طبقه‌اي به نام دبيران به وجود بيايند و كشاورزان و صنعتگران در رتبه چهارم قرار گرفتند. به همين خاطر اين فصل به طبقات اجتماعي اختصاص گرفته است. با اين حال طبقه‌ي دبيران را در فصل نظام ديواني مورد بررسي بيشتر قرار مي‌دهيم، چرا كه دبيران نقش مهمي در اداره امور ديوان‌ها و نوشتن نامه‌ها و اسناد مختلف در موضوع‌هاي گوناگون داشتند و رفته رفته كار دبيري به آن پايه از اهميت و اعتبار رسيد كه در آن دوران نه تنها نسبت به طبقات ديگر برتري يافتند بلكه حتي در رديف وزيران قرار گرفتند. ورود به اين طبقه به كساني اختصاص داشت كه هم از دودمان‌هاي سرشناس و مورد اعتماد باشند، هم با آموزش‌هاي علمي و تمرين‌هاي عملي مهارت فني و دانش و ادب لازم را به دست آورده و در زمره اهل راي و تدبير درآمده و شايسته هم نشيني با بزرگان و دولتمردان گرديده باشد.

در اين فصل همچنين نقش مهم روحانيون خصوصاً موبدان موبد كه با گذر زمان در دربار ساساني نفوذي روز افزون يافت ، مورد بررسي قرار گرفته است.

مورد ديگري كه در اين فصل به آن پرداخته شده طبقه جنگجويان و نقش سواره نظام و پياده نظام در جنگ مي‌باشد. در پايان طبقه كشاورزان و صنعتگران مورد توجه قرار گرفته است.

پادشاهان ئساساني براي قدرت بخشي به حكومت مركزي و محافظت دقيق سرزمين زير سلطه خويش سعي در تقويت ديوان ها داشتند به همين دليل با گذشت زمان بر دامنه قدرت و مسئو ليت نهادهاي ديواني افزوده شد ؛ پادشاهان ساساني با بهر ه گيري از نهادهاي  ديواني سلسله هاي پيشين در طي چندين قرن توانستند الگويي مناسب از شيوه حكومتي عرضه كنند كه ديوان ها نقش اساسي را در آن ايفاء مي كردند .بايسته مي نمايد كه فصلي را به  نظام ديواني دوره ساسانيان اختصاص داده شود. در اين فصل واژه ديوان و تاسيس ديوان‌ها كه به سلسله كياني نسبت مي‌دهند را مورد بررسي قرار داديم. همچنين ديوان‌هايي چون ديوان رياست طبقات جامعه، ديوان سپاه، ديوان رسايل، ديوان دادرسي و ديوان‌هاي ديگر از جمله مسايلي بودند كه در اين رساله مورد توجه قرار گرفتند.

شايسته توجه است كه دوره ساساني به لحاظ تنوع و شمار مشاغل ديواني و مناصب درباري از اهميت ويژه‌اي برخوردار مي‌باشد. اگرچه پيشينه‌اي اين مشاغل و مناصب به دوره‌هاي پيشين به ويژه هخامنشيان باز مي‌گردد ولي تعداد و نيز كاركرد اين‌ها در دوره‌ي ساسانيان گسترش بيشتري يافت. بعدها اين مشاغل به دوران اسلامي انتقال يافت. اين فصل از آن جهت داراي اهميت مي‌باشد كه مشاغل و مراتب رسمي و اداري و درباري را بررسي مي‌كند كه از اين طريق مي‌توان تاحدي درباره خصوصيات ديوان‌ها اطلاعات سودمندي به دست بياوريم.

آخرين فصل را به صاحب منصبان عالي مقام از آغاز دوره‌ي ساسانيان تا بهرام پنجم اختصاص داديم. اين فصل به نقش روحانيون برجسته اين عصر، يعني تنسر، كرتير، آذرپاد مهراسپندان و مهرنرسي با توجه به اهميت مقام و نفوذ ايشان در دربار شاهان ساساني و نقش آن‌ها در تقويت ديانت زرتشتي خواهيم پرداخت. دراين فصل اين منصب كه آيا تنسر وابرسام دارايي هويتي يگانه و  يا متمايز هستند مورد بررسي قرار گرفته است.

در نگارش اين پژوهش معرفي نظام ديواني دوره ساساني مورد نظر نگارنده بوده است. با اين اميد كه بتوانم از عهدة اين امر مهم با توجه به اهميت و گستردگي آن برايم و بتوانم گامي هرچند كوچك در جهت معرفي نظام ديواني اين دوره بردارم هرچند هنوز زمينه تحقيقات زيادي در اين باب باز است ولي اين تحقيق به نوبه‌ي خود گره‌گشايي در اين زمينه خواهد بود

معرفي منابع

آشنايي و شناخت منابع و مآخذ يكي از اركان مهم تحقيق در هر دورة تاريخي است پژوهش در هر عصري، بنا بر تقدم و تاخر آن عصر به زمان پژوهشگري، مستلزم بررسي نوع خاص از منابع،مدارك، اسناد و غيره است.

مبناي اين پژوهش را منابع اصلي و تحقيقات تشكيل مي‌دهد. ما در اينجا به شرح منابع اصلي كه در دوره اسلامي نگاشته شده مي‌پردازيم و آن ها را مورد نقد و بررسي قرار مي‌دهيم.

نامه تنسر

يكي از مهمترين اسنادي كه راجع به تشكيلات عهد ساساني باقي مانده است نامه تنسر به پادشاه طبرستان است اين نامه كه در تاريخ طبرستان ابن اسفنديار مندرج است ترجمه فارسي است از نسخه عربي كه ابن مقفع از اصل پهلوي ترجمه كرده بود و اكنون اصل پهلوي و عين ترجمه عربي آن موجود نيست. متن اين نامه را نخست دارمستتر در مجله آسيايي چاپ كرد و بعد هم مجتبي مينوي آن را در تهران به سال 1312 شمسي تجديد چاپ  نمود.

دار مستتر دو نسخه از نامه تنسر را در دست داشت، ولي نسخه مينوي از آن ها پنجاه سال قديمي‌تر و در بعضي موارد كامل تر بوده است.

نامه تنسر گذشته از مطالب تاريخي، سياسي و اخلاقي در بر گيرنده برخي اصول و قواعد حقوقي است كه از طرف پادشاهان وضع و تدوين شده است. اين مجموعه  مكاتبه‌اي است ميان  هيربد بزرگ تنسر و پادشاه طبرستان که در آن  هم  پادشاه را كه در اطاعت كردن از اردشير مردد و از اوضاع سلطنت جديد بي‌اطلاع بود، به اطاعت خوانده و هم مردم زمان را پند و تعليم داده است.

به طور كلي بايستي توجه داشت كه بر خلاف ادعاي متن كه نامه تنسر را معاصر اردشير اول دانسته و مقررات اجتماعي و اداري ساسانيان را به آن پادشاه نسبت داده است، به موجب دلايل قطعي كه از خود متن مستفاد مي‌شود اين نامه احتمالا در زمان انوشيروان يا در حدود آن ايام  تدوين يافته است .

در اين تحقيق از نسخه‌ي نامه تنسر، ترجمه مجتبي مينوي استفاده شده[1] و مطالبي را در زمينه طبقات زمان ساساني، انتخاب وليعهد، آگاهي درباره مرزبانان و مسايل ديگر بدست آورده‌ايم.

جاحظ

ابوعثمان عمروبن بحر الجاحظ معروف  به جاحظ متولد سال 160 – 255 ه. ق. در بصره است. مهمترين كتاب‌هاي وي تاج ، البيان و التبيين، المحاسن و الاضداد و كتاب الحيوان است كه در اين کتب اطلاعات مفيدي راجع به ايران و دوره ساساني آمده است. از معروفترين كتاب‌هاي جاحظ كه در اين تحقيق استفاده شد كتاب تاج مي‌باشد. اين کتاب  در اخلاق پادشاهان و رفتار و منش آن ها نوشته شده است همچنين  قسمت مهمي از قوانين و نظاماتي كه در زمان خلفاي عباسي نيز  وجود داشته، در اين كتاب مندرج است.

تاثير تمدن ايران عصر ساساني و آداب ايرانيان آن دوره بر تمدن عرب مخصوصا در عصر خلفاي عباسي چندان زياد است كه مؤلف كتاب در ضمن بيان خود، گاه فراموش كرده است كه درباره خلفاي اسلامي و عصر اسلام سخن مي‌راند. چون او عادات و رسومي را بيان مي‌كند كه همه به ايران باستان و آئين ايراني عهد شاهان ساساني تعلق دارد و بسياري از آن عادات و رسوم نيز با دين اسلام موافقت و تجانس ندارد. با اين حال جاحظ همه آن آداب و رسوم را در زمره اخلاق و آداب عصر اسلامي آورده است. به همين سبب مي‌توان گفت كه به احتمال زياد، در تاليف اين كتاب، از منابعي استفاده كرده كه در زمان خلفاي عباسي آن ها را از زبان پهلوي به عربي ترجمه كرده بودند. امكان دارد كه كتاب تاج (تاج كسري) كه يكي از آثار دوره ساساني بوده و توسط ابن مقفع به عربي ترجمه شده است . از منابع مهم جاحظ در تدوين كتاب تاج بوده است.

كتاب تاج از لحاظ اخلاق، آداب، حكمت مدني، طرز سياست عصر ساساني و ساير مواد تاريخي سرآمد تمام كتبي است كه از آن دوره  بازمانده است.

نسخه‌اي كه در اين تحقيق استفاده شد. كتاب تاج، ترجمه حبيب الله نوبخت مي‌باشد[2].که از آن  در زمينه هاي طبقات ساسانيان، مناصب و مشاغل ديواني، آداب بار يافتن به حضور پادشاه، مجازات پادشاه، دادرسي‌ها و ديوآن ها از و غيره مطالبي بدست آورده‌ايم .

بلاذري 

ابوالعباس احمد بن يحيي بن جابربن داودبلاذري بغدادي متوفي در سال 279 ه.ق مي‌باشد. از تاليفات مهم او فتوح البلدان است. بنا به عقيده مسعودي فتوح البلدان يكي از مهمترين منابع دربارة تاريخ فتوحات عرب است. به احتمال زياد بلاذري قسمتي از اطلاعات خود را كه در منابع ديگر وجود ندارد از ابوعبيده معمر بن المثني كه آشنايي كامل نسبت به تاريخ داشته، گرفته است. و اين كتاب درباره دورة ساسانيان اطلاعات مفيدي مي‌دهد.

در کتاب فتوح البلدان روايتي نقل شده که از آن مي توان درباره گردش كار در دبيرخانه دولت ساساني از هنگامي كه به صدورنامه يا فرماني حاجت مي‌افتاد تا وقتي كه آن نامه يا فرمان آماده مي شد و از دبيرخانه صادر مي‌گرديد و نيز   قسمت‌هاي مختلف آن ديوان (دبيرخانه) و صاحب مناصب مهم  آن اطلاعاتي بدست آورد. نسخه اي كه دراين تحقيق استفاده شد ، كتاب فتوح البلدان ، ترجمه آذرتاش آذرنوش مي باشد .[3]

خوارزمي

ابن خلكان و مقريزي نام او را محمد بن احمد بن يوسف نوشته‌اند. وي در بلخ زاده شده، در نيشابور زندگي كرده، چندي در دربار سامانيان سمت دبيري داشته، و به امر ابوالحسين عتبي وزير نوح ثاني كتاب مفاتيح العلوم، يعني يكي از كهن‌ترين دائرة المعارف‌هاي اسلامي را به زبان عربي تاليف كرده است.

سال تاليف كتاب در خلافت الطائع الله است، يعني بين سنوات (363 – 381) نوشته‌اند.

ما از طريق كتاب‌هاي دورة اسلامي مي‌توانيم اطلاعاتي را در خصوص ديوان‌ها، وظايف و قلمرو و اختيارات آن ها بدست آوريم. نسخه اي كه در اين تحقيق استفاده شد ، مفاتيح العلوم ، ترجمه حسين خديوجم مي باشد .[4]

از آن جمله كتاب مفاتيح العلوم خوارزمي است كه در آن واژه‌ها اصطلاحاتي آمده كه مفاهيم ديواني پيش از اسلام را  بيان مي‌كند.  مي‌توان از نام و نوع وظايف آن ها كه به طور اجمالي آمده تا حدي آن ديوان ها را تشخيص داد.

طبري

ابوجعفر محمد بن جريربن يزيدبن خالد طبري آملي متولد در آمل مازندران متوفي در سال 310 ه.ق در بغداد است. وي در دانش‌هاي رايج زمانه خود تبحر فراوان داشت و از سرآمدن به شمار مي‌آمد.

كتاب او در تاريخ موسوم به تاريخ الامم و الملوك و يا تاريخ الرسل و الملوك است كه راجع به ايران پيش از اسلام اطلاعات بسيار مفيدي دارد. از سال 1901 – 1876 به كوشش گروهي از دانشمندان اروپايي زير نظر دوخويه خاورشناس عاليقدر هلندي در شهر ليدن تاريخ طبري در پانزده مجلد منتشر گرديد. نولدكه، خاورشناس به نام، كه در چاپ بخشي از تاريخ طبري با دوخويه همكاري داشت، آن بخش تاريخ طبري را به گفته خود وي تاريخ ساسانيان را از منابع قديم ايراني به دست مي‌دهد، با تعليقات و حاشيه‌هاي سودمند به زبان آلماني ترجمه كرد و آن را با عنوان تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان به سال 1879 ميلادي منتشر ساخت. كه ترجمه‌اي دقيق از اين كتاب نولدكه توسط عباس زرياب خويي منتشر شده است.

كتاب تاريخ طبري را ابوعلي بلعمي وزير سامانيان به فارسي شيرين ترجمه كرده است و قسمت راجع به ايران آن را آقاي دكتر مشكور با مقدمه مفصل و حواشي آن را در سال 1337 ه.ق به طبع رسانيده است.

در اين تحقيق از نسخه‌اي كه ترجمه ابوالقاسم پاينده. ج 2 چاپ تهران. انتشارات بنياد فرهنگ ايران استفاده شده است.[5] همچنين اين كتاب اطلاعاتي درباره مشاغل ديواني و درباري و مناصب دوره ساساني و اطلاعاتي درباره شخصيت‌هاي همانند تنسرو ابرسام در اختيار ما قرار مي‌دهد.

مسعودي

ابوالحسن علي بن حسين مسعودي ،مورخ و جغرافي‌دان بزرگ اسلامي، در اواخر قرن سوم هجري ، احتمالا حدود سال 280 ه.ق در بغداد متولد شد. مسعودي نويسنده‌اي پركار كه تعداد آثارش به 36 اثر مي‌رسد.

از بررسي فهرست آثار وي بر مي‌آيد كه حوزه علاقه وي علم كلام و تاريخ بوده است. ولي امروزه از آثار كلامي وي هيچ در دست نيست، اينك مسعودي را فقط به عنوان مورخ، يكي از بزرگترين مورخان مي‌شناسيم و اين هم مديون دو كتاب گران قدر او يعني مروج الذهب و التنبيه و الاشراف است.

التنبيه و الاشراف

 مسعودي اصول نظريات خويش را درباره تاريخ و طبيعت و افكار رايج فيلسوفان در خصوص معادن ، گياهان و جاندران در كتابي به نام التنبيه و الاشراف تاليف كرد كه مشتمل است بر قسمتي از تاريخ ايران قبل از اسلام از جمله تشكيلات اداري ايران در عصر ساسانيان و تاريخ يونان ، مقدونيه ، روم و تاريخ بعد از اسلام تا زمان تاليف كتاب كه از جهت تاريخ ايران قبل و بعد از اسلام، داراي اهميت زيادي است.

از طريق اين كتاب مي‌توان پي برد كه مسعودي به گاهنامه كه درباره مشاغل و وظائف ديواني در دولت ساساني بوده دسترسي داشته است. و همچنين مي توان اطلاعاتي درباره ترتيب مراتب درباري و وظايف آن ها بدست آورد. مسعودي در اين كتاب از ششصد مرتبه بر حسب ترتيبي كه درگاهنامه ذكر شده ياد مي‌كند. ولي معدودي از مناصب مهم و درجه يك و بعضي از مشاغل درجات پايين تر در ماخذ اسلامي انعكاس نيافته است. در اين تحقيق از نسخه ي التنبيه و الاشراف، ترجمه ابوالقاسم پاينده استفاده شده است .[6]

مروج الذهب

مروج الذهب در 132 باب تدوين شده و به دو بخش قبل و بعد از اسلام تقسيم گشته است. بخش نخست از خلقت جهان و توصيف زمين و ذكر سرزمينها و درياها و رودها و كوه‌ها آغاز مي‌شود و تاريخ انبياء و اخبار ملت‌ها را از يهود و مسيحي و هندي و ايراني  يوناني و رومي و عرب باز مي‌گويد و بخش دوم وقايع تاريخ اسلام را از ولادت پيامبر تا سال 336 ه.ق بيان مي‌كند. خلاصه اين كتاب يك فرهنگ نامه تاريخ و جغرافيايي است.

اين كتاب درباره بزرگترين مناصب دولت ساساني، و طبقات نديمان كه توسط اردشير بوجود آمدند اطلاعاتي مي‌توان به دست آورد.

 

تعداد صفحات:215

متن کامل را می توانید دانلود نمائید چون فقط تکه هایی از متن در این صفحه درج شده (به طور نمونه) و ممکن است به دلیل انتقال به صفحه وب بعضی کلمات و جداول و اشکال پراکنده شده یا در صفحه قرار نگرفته باشد که در فایل دانلودی متن کامل و بدون پراکندگی با فرمت ورد wordکه قابل ویرایش و کپی کردن می باشند موجود است.

 


اشتراک بگذارید:


پرداخت اینترنتی - دانلود سریع - اطمینان از خرید

پرداخت هزینه و دریافت فایل

مبلغ قابل پرداخت 3,600 تومان
عملیات پرداخت با همکاری بانک انجام می شود

درصورتیکه برای خرید اینترنتی نیاز به راهنمایی دارید اینجا کلیک کنید


فایل هایی که پس از پرداخت می توانید دانلود کنید

نام فایلحجم فایل
file1_1751969_2649.zip243.5k





دانلود مقاله ارشد تاریخ مونوگرافي ايل بختيار (بررسي ساختار فرهنگي- اجتماعي)

دانلود مقاله ارشد تاریخ مونوگرافي ايل بختيار (بررسي ساختار فرهنگي- اجتماعي)     دانلود مقاله ارشد تاریخ مونوگرافي ايل بختيار (بررسي ساختار فرهنگي- اجتماعي)160ص  فصل اول: زندگي كوچ نشيني در ايران 1-تعريف كوچ نشيني- ايل و عشيره واژه كوچ نشيني از مصدر كوچيدن به معني نقل مكان از منزلي به منزل ديگر با ايل و اهل و عيال و اسباب خانه يا مهاجرت و انتقال ايل يا لشگر از جائي به جاي ديگر است. (1) ايل كه همواره با كوچ همراه مي باشد واژه اي تركي است به معني د ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,700 تومان

دانلود مقاله ارشد تاریخ غذا ها ونوشیدنیهای متداول و مرسوم دوره عباسیان256ص

دانلود مقاله ارشد تاریخ غذا ها ونوشیدنیهای متداول و مرسوم دوره عباسیان256ص     دانلود مقاله ارشد تاریخ غذا ها ونوشیدنیهای متداول و مرسوم دوره عباسیان240ص  آراء اسلام در باب تغذيه جهان با آنکه خوشی و نعمت فراوان دارد بلا و نقمتش نیز بسیار است. موجودی که در این خانه سکنی گرفته زیر آسماني كه به آسانی رگبار بلا بر او می‌بارد، روی زمینی که دره‌هایش، فنایش به میان خود می‌کشد اگر لحظه‌ای از خود غافل بماند بیدرنگ همه چیز را از دست می ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,400 تومان

9-دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران در زمان جانشینان نادرشاه افشار

9-دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران در زمان جانشینان نادرشاه افشار     دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران در زمان جانشینان نادرشاه افشار  چكيده: دوام تمدن بشري و قوام حيات ملل در اعصار طولاني تاريخ متكي به رشادتها و جانبازي‌هاي مردمي است كه از موجوديت فردي خود صرفنظر كرده‌اند. تا ثبات و بقاي كل جامعه و افراد آن جامعه برقرار بماند. در حقيقت دوام و بقاي همه جوامع بشري و تعالي و پيشرفت افراد جوامع بشري و پيشرفت افر ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,400 تومان

دانلود مقاله ارشد تاریخ جايگاه ايران در رقابتهاي دول اروپايي عصر فتحعليشاه

دانلود مقاله ارشد تاریخ جايگاه ايران در رقابتهاي دول اروپايي عصر فتحعليشاه     دانلود مقاله ارشد تاریخ جايگاه ايران در رقابتهاي دول اروپايي عصر فتحعليشاه 170 ص  مقدمه: يكي از مسائلي كه همواره ذهن نگارنده را به خود مشغول مي‌داشت اين بود كه سرزمين‌هايي كه زماني جزو قلمرو ايران محسوب مي‌شدند و نامهاي فارسي اجزاء جغرافيايي آنها در كتب و متون تاريخي و ادبي اين كشور مؤيد چنان تعلقي مي‌باشد، چگونه از اين كشور جدا شده و سرنوشتي سواي ـ ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,400 تومان

دانلودمقاله ارشد تاريخ تحليلي چهارمين دوره مجلس شوراي ملي

    دانلودمقاله ارشد تاريخ تحليلي چهارمين دوره مجلس شوراي ملي260ص  مقدمه: جنبش مشروطيت، يكي از وقايع بسيار با اهميت تاريخ ايران محسوب مي‌شود كه زمينه ايجاد آن با بيداري افكار ايرانيان و فراهم شدن محيط سياسي و اجتماعي مناسب مهيا گرديد. در واقع مشروطيت رويدادي اجتماعي بود كه در آن مردم به مبارزه با استبداد پرداخته و در صدد مطرح نمودن حقوق خود برآورند. تلاش‌هاي مشرو ...

توضیحات بیشتر - دانلود 3,800 تومان

دانلود مقاله ارشد تاریخ نقش و سهم بازرگانان در جنبش مشروطيت ايران

دانلود مقاله ارشد تاریخ نقش و سهم بازرگانان در جنبش مشروطيت ايران     دانلود مقاله ارشد تاریخ نقش و سهم بازرگانان در جنبش مشروطيت ايران 178 ص  ساختار جامعة شهري ايران در دورة قاجار: جامعه ايران براساس شيوة معيشت و فعاليت مردمان و فرهنگ آن دو گونه بود: 1ـ روستايي 2ـ شهري. اقتصاد روستايي براساس كشاورزي، دامداري، شكار و ماهيگيري استوار است. در دسته‌بندي طبقه اجتماعي ايران كشاورزان پايين‌ترين گروه در هرم قدرت بودند. آنان در تحولات ...

توضیحات بیشتر - دانلود 3,900 تومان

دانلود مقاله ارشد تاریخ نبرد سلطان سنجر با ترکان غز

دانلود مقاله ارشد تاریخ نبرد سلطان سنجر با ترکان غز     دانلود مقاله ارشد تاریخ نبرد سلطان سنجر با ترکان غز 247 ص  مقدمه درباره تاریخ عصر سلجوقی تا به حال تألیفات و کارهای پژوهشی فراوانی انجام شده است. اما علی رغم این مطلب، متاسفانه باید گفت که هنوز بحثی در خور که حاوی نقد و بررسی متون ومنابع مربوط به عصر سلجوقی باشد، انجام نشده است. و بحث تفصیلی و انتقادی درباره منابع ویژه این دوره پرداخته نشده است، بخصوص پژوهشگران ایرانی ...

توضیحات بیشتر - دانلود 3,800 تومان

دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه

دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام  زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه           دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه  بررسی مفاهیم و انواع ارتداد و احکام مربوط به آنها "دین"یکی از انتخابهای مهم انسان در حیات فردی و اجتماعیش است و بیشترین مجاهدت ها نیز در تاریخ بشر حول محور و مفهوم دین صورت گرفته است.ادیان در کنار تلاش برای گسترش حوزه نفوذ خود سعی در حفظ و نگهداری پیروان خود دارند و پیشاپیش ا ...

توضیحات بیشتر - دانلود 5,800 تومان

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله       دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله   فصل اول  شرح حال امين  الدوله از تولد تا ورود به دربار (قبل از صدارت ) 1- كودكي و نوجواني ميرزا علي خان امين الدوله   حاج ميرزا علي خان كه داراي القابي از قبيل منشي حضور امين الملك و امين الدوله است[1]، پسر حاج محمدخان سينكي مجدالملك (صاحب رساله مجديه) مي باشد. اجداد امين الدوله اصل ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,600 تومان

دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي ،‌تاريخي بني حماد در الجزاير

دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي ،‌تاريخي بني حماد در  الجزاير         دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي،اجتماعي فرهنگي،‌تاريخي بني حماد درالجزاير  موضوع: اوضاع سياسي، تاريخي،‌اجتماعي ، فرهنگي بني حماد در الجزاير سؤال اصلي كه مطرح است اين است دليل پديد آمدن اين قوم در الجزاير چه بوده است ؟ و چرا بعد از مدت مديدي دچار انقراض و سقوط شد؟ فرضيه اول اين است كه ما مي بينيم قبيله اي دروادي هاي مختلف آن بين تمامي شهرها ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,300 تومان