مرجع دانلود مقاله , تحقیق و جزوه های دانشگاهی
دسته بندی محصولات

دانلود مقاله ارشد تاریخ نقش و سهم بازرگانان در جنبش مشروطيت ايران

دانلود مقاله ارشد تاریخ نقش و سهم بازرگانان در جنبش مشروطيت ايران

 

 

 

 

دانلود مقاله ارشد تاریخ نقش و سهم بازرگانان در جنبش مشروطيت ايران 178 ص

 

ساختار جامعة شهري ايران در دورة قاجار:

جامعه ايران براساس شيوة معيشت و فعاليت مردمان و فرهنگ آن دو گونه بود: 1ـ روستايي 2ـ شهري. اقتصاد روستايي براساس كشاورزي، دامداري، شكار و ماهيگيري استوار است. در دسته‌بندي طبقه اجتماعي ايران كشاورزان پايين‌ترين گروه در هرم قدرت بودند. آنان در تحولات سياسي و اقتصادي از جمله جنبش مشروطيت تاثيري نداشتند بلكه از اين جنبش تاثير پذيرفتند كه پرداختن به آن، موضوع اين پژوهش نيست.

ساختار جامعه شهري ايران پس از اسلام و اصلي‌ترين اركان تشكيل دهندة آن به شكل مثلثي با سه ضلع ارگ، مسجد و بازار بود. ارگ حكومتي، سرآمد امور سياسي و اداري و نظامي جامعه بود. دستگاه ديني و روحانيت با مركزيت مسجد ناظر امور مذهبي و حقوقي و قضايي محسوب مي‌شد و بازار پشتوانه اقتصادي و مركز امور تجارت و مبادلات بود.

مناسبات و روابط اين سه مركز در پيدايش هرم قدرت اجتماعي حايز اهميت است. در روابط مسجد ـ ارگ، اساس قدرت علما  در مقابل سلطنت، رياست آنان برنهاد ديني و امور مذهبي و نفوذ كامل در بين مردم بود و گاه قدرت اقتصادي برخي علماء هم چشمگير بود. علماء در غياب امام به عنوان حاكم اسلامي نايب او در تاييد حكومت‌ها بودند. سلطنت قاجار براساس قدرت نظامي و ايلياتي شكل گرفت و چندان به نيروي دين و مذهب وابسته نبود. اما شاهان اوليه آن بخصوص در مواقع بحراني جنگ با روس‌ها تا سال 1243هـ.ق/1828م. سعي در همراهي با علما داشتند و علماء هم با درك تهديدات، فتواهاي سياسي در حمايت از شاه قاجار صادر مي‌كردند.[1] از دوره ناصري و بخصوص با اجراي انديشه‌هاي قانونمدارانة ميرزاتقي‌خان اميركبير صدراعظم وقت، روابط مسجد ـ ارگ به بحران گراييد و اين مقدمه رهبري علماء در جنبش‌هاي ضد حاكميت شد.[2]

بازار ـ مسجد مناسباتي دو طرفه و بي‌دغدغه داشتند. بازاريان ضمن برخورداري ـ از علقه‌هاي ديني و رفاه مالي، با حمايت مالي و برقراري ازدواج‌هاي خانوادگي ـ با علماي دين مرتبط مي‌شدند. بازاريان ـ از جمله تجار ـ عليرغم نفوذ و اعتبار اجتماعي زياد، هرگز يك قدرت درجه يك با ويژگي‌هاي رهبري سياسي نبودند و قدرت اقتصادي آنان با تهديدات جدي مواجه بود. براين اساس با تامين نيازهاي مساجد و تكايا و مدارس حمايت علماء را بدست مي‌آوردند.

در دوره قاجار بازاريان دعاوي و مسايل خود را به علما ارجاع مي‌دادند و منزل علما محل رسيدگي و حل مسايل آنان بود و علماء عهده‌دار محاكم شرع بودند. علما همچنين امور تجار از جمله تنظيم و گواهي اسناد و مساله زكات را حل و فصل مي‌كردند.[3] بنابراين روابط مسجد ـ بازار مثبت بود جز در يك مورد كه با تشكيل مجلس وكلاي تجار در سال 1301 هـ.ق علماء با درك اينكه در صورت توفيق اين مركز، نقش محوري آنان از جمله در قضاوت از بين مي‌رود دسيسه علما از جمله مجتهد تبريز باعث انحلال آن مجلس شد.[4] در وقايع منجر به مشروطيت همراهي و همسويي مسجد و بازار علت اصلي موفقيت گرديد.

مناسبات ارگ ـ بازار پيچيده‌تر و يك سويه بود. خانوادة قاجاريه از قرن نوزدهم ميلادي بر همه امور سياسي، اقتصادي و اجتماعي ايران سلطه يافتند. بازاريان ـ به خصوص تجار عمده ـ در پايتخت و ايالات با دربار و شاهزادگان ارتباط يافتند.

بازرگانان ضمن پرداخت عوارض گمركي و تامين اشياء لوكس مورد نياز دربار، براي تامين امنيت سرمايه و جان با حاكميت مربوط بودند. آنان در برقراري دوستي با حكام ايالات، به آنان كمك مادي مي‌كردند تا بتوانند ايالات را در مزايده برنده شوند تا در ايالات مورد لطف او واقع شوند.[5]بازرگانان بزرگ در پايتخت هم در زمان خالي شدن خزانه ناصرالدين ميرزا و مظفرالدين ميرزا را در رسيدن به تخت شاهي كمك كردند.[6] تجار از اين روابط در كسب امنيت مالي و امتيازات اقتصادي كوشيدند. حاج محمد حسن امين الصرب به خاطر قدرت مالي خود و ارتباط با ناصرالدين شاه رياست ضرابخانه و امور سكه بازارهاي ايران را به عهده گرفت.

شاه شخصا دستور حلّ مسايل او را به زيردستان مي داد. اما ماهيت استبدادي و غيرقانوني قاجارها  همواره تهديد بزرگي براي تجار بود. بازرگان براي تامين امينت اموال خود در مقابل مصادرة تمام دارايي منقول و سرمايه‌شان را به املاك و اراضي كشاورزي و تجملات خانه تبديل كردند و شكل گيري گروهي با عنوان تاجر ـ مالك در اين دوران از نتايج ناامني بود. با اين همه نا‌امني و مصادره امين الضرب را هم قرباني كرد[7].

حاكميت براي اعمال سلطه بر بازار “رئيس التجار” منصوب مي‌كرد. اين مقام از دوره تيموريان بوجود آمده بود[8]. علاقه شاه و شاهزادگان به امور تجاري و اختصاص يافتن مركز اصلي بازار بنام“قيصريه” به شاه به عنوان املاك خالصه از موارد ديگر ارتباط ارگ بازار بود. اين موارد باعث سلطة بيشتر ارگ‌نشينان بر بازاريان و سياسي شدن و عدم استقلال بازار شد كه عرصه را بر متصديان اصلي بازار تنگ مي‌كرد. بنابراين؛ عليرغم قدرت مالي و اعتبار اجتماعي، امنيت خود را در مقابل حرص و طمع شاهزادگان و غارت دزدان و سلطه بيگانه از دست رفته ديدند. اين مساله ناامني و مصادره در اواخر دوره ناصري با واكنش شديدي عليه حاكميت همراه بود؛  ميرزا رضاي كرماني تاجر ورشكسته ـ و البته تحت تاثير افكار سيد جمال الدين اسد آبادي ـ ناصرالدين شاه را به عنوان علت اصلي نا‌امني سرمايه و فساد هدف گلوله قرار داد و اين از مشخصات بحران در روابط ارگ ـ بازار بود.

بازاريان به مقابله با حاكميت ادامه دادند. آنان در مقابله با انحصارنامه رژي تنباكو در سال 1308هـ‌ .ق، با جنبش عمومي همراه شده بودند. با بدتر شدن اوضاع اقتصادي و تجاري ناشي از ستم داخلي مستبدان و سلطه استعمار خارجي از طريق اخذ امتيازات اقتصادي، بازاريان در حركت عمومي براي بستن زنجير قانون و عدالت برپاي شاهزادگان قاجاريه در جنبش عدالت‌خواهانه نقش اساسي ايفا كردند.

روشنفكران و بازرگانان:

در دوره قاجار بخصوص دوره ناصري شاهد تحولي در ساختار جامعه شهري ايران هستيم و آن تغيير، ظهور و پيدايش گروه كوچكي بنام روشنفكران بود. روشنفكران در دورة قاجار اصطلاحا “ منور الفكر” خوانده مي‌شد و آن به معناي كس يا كساني بود كه با علم و درايت و اصول و روش خاص، مسايل و مشكلات جامعه را تشخيص مي‌داد و براي حل آن راهكار ارايه مي‌كرد. اين گروه در نتيجة تماس با غرب و آشنايي با پيشرفت‌هاي جهان خارج از طريق مسافرت، ترجمه آثار و مدارس سبك جديد به وجود آمد و هرگز زاييدة حركت طبيعي در درون جامعة بستة ايران در دورة قاجار نبود.

روشنفكران ايراني از جمله ميرزا ملكم خان و ميرزا يوسف خان مستشار الدوله معتقد بودند كه اگر ايران بخواهد از قافله تمدن عقب نيفتد، چاره‌اي جز تعويض حكومت و تدوين مجموعة قوانين ندارد. آنان راه بازگشت ايران به اعتبار دوره باستان را در ايجاد اصلاحات و وضع قوانين مي‌دانستند[9].

روشنفكران در افكار و انديشه‌هاي خود اصلاحات اقتصادي و حل مسايل تجاري را لازم مي‌دانستند و بازرگانان بر اين اساس با آنان همراه شدند. تجار در ارتباط با روشنفكران همچنين به يادگيري افكار و راهكارهاي فني و علمي در تاسيس صنايع و ترقي و سعادت وطن پرداختند.[10]

از انديشه‌هاي ديگر روشنفكران كه مورد توجه بازرگانان قرار گرفت بحث مبارزه با هجوم بيگانگان بود كه بازار داخلي را به ركود كشانده بود. سيد جمال الدين اسد آبادي در ارتباط با تجار ضمن طرح عقايد سنتي در بيداري بازرگانان از جمله حاج محمد حسن امين الضرب، نسبت به ميرزا ملكم خان و مستشارالدوله موفق‌تر بود. او در سال 1889 م. با دعوت ناصرالدين شاه به ايران آمد اما انديشه‌‌هاي او باعث بدبيني شاه نسبت به وي شده در سفر دوم به ايران با امين الضرب آشنا شد و در دوره هفت ماهه اقامت در خانه او تاثير زيادي در افكار و اعمال امين‌الضرب براي ترقي صنعت و راههاي ايران شد.[11] امين‌الضرب به همراه سيد جمال در مسكو از كارخانه‌هاي روسيه از جمله كارخانه‌هاي ماهوت، چيت، ذوب‌آهن و راه‌سازي و جاده ديدن كرد و به اهميت ترقيات صنعتي پي برد.[12] سيدجمال‌الدين اسدآبادي به عنوان يك روشنفكر، در زمان اعطاي انحصارنامه رژي تنباكو به خاطر آگاهاندن علما و تجار از عواقب سوء چنين امتيازي، اولين كسي بود كه به امر ناصرالدين شاه تبعيد شد اما او براساس احساس مسئوليت اسلامي و ملي در نجف طي نامه‌اي از ميرزاي شيرازي خواستار واكنش به اوضاع شد.

از موارد ديگر فعاليت مشترك بازرگانان و روشنفكران تشكيل شركت‌هاي تجاري و انجمن‌هاي سياسي در آستانه مشروطيت بود. در سال 1901-1900م. ملك‌المتكلمين انجمني بنام «شركت اسلامي» در اصفهان بنياد نهاد كه هدف آن تشويق صنايع داخلي و ترغيب مردم به پوشيدن منسوجات داخلي بود. شعبات اين انجمن بتدريج در شهرهاي ديگر ايران و در نجف تاسيس شد.[13]

از جمله فعاليت‌هاي مشترك سياسي بازرگانان و روشنفكران در آستانه جنبش مشروطه‌خواهي ايرانيان تشكيل انجمن ملي در محروم 1322 هـ.ق /1904م با عضويت شصت نفر از گروههاي مختلف اجتماعي بود. هدف از ايجاد اين انجمن هموار كردن راه پيروزي جريان مشروطه‌خواهي توسط اعضاي مجتهد و تاجر و.‌.. بود. از فعالان اين انجمن روشنفكر گرانمايه ملك‌المتكلمين بود. وي اعتقاد داشت كه تا وقتي كه قدرت در دست خود مردم نباشد هيچگونه اصلاحي ممكن نيست.[14]

ويژگي‌هاي بازرگانان:

در به كار بردن دو واژة «بازرگان» و «تاجر» در اين پژوهش، تفاوت معنايي مدّ نظر نيست بلكه بازرگان واژه فارسي و تاجر به زبان عربي هر دو يك معنا و مفهوم دارند.

در ذكر اصطلاح بازرگان، كساني غير از اصناف و پيشه‌وران و فروشندگان مدّ نظر است. تاجر و بنكدار در زمرة بازرگانان محسوب مي‌شود. بازرگانان واقعي يعني كساني كه به كار صادرات و واردات كالا مشغول بودند و بنكداران واسطه‌هاي عمده فروشي بين تجار و فروشندگان هستند.[15]

بازرگانان بزرگ و بازرگانان معمولي در ظاهر با هم يكسان بودند بلكه تفاوت اين دو در سطح و شيوة زندگي خصوصي و داخل خانه بود. تجار عمده و بزرگ، عمامه‌اي از شال ترمه بر سر داشتند اما ديگران كلاه بخارايي و پيراهن پنبه‌اي مخمل مي‌پوشيدند و در مراسم رسمي ردايي بر دوش مي‌انداختند. از امتيازات مهم بازرگانان، معافيت آنان از ماليات و خدمت نظام بود. بازرگانان فقط عوارض گمركي به دولت مي‌دادند.[16]

بازرگانان به لحاظ علم و آگاهي از ديگر گروههاي اجتماعي ايران ـ به استثناي حكام و علما ـ بالاتر بودند. نياز آنان به حساب كردن امور تجاري و تنظيم سند قراردادها باعث توجه آنان به يادگيري خط سياق بود. اين علم و آگاهي را آنان در ارتباط با خارج كسب كردند و بر همين اساس به نوگرايي و پيشرفت‌خواهي توجه داشتند.[17]

از ويژگي‌هاي بازرگانان در دوره قاجار عدم اتفاق درون گروهي بود. علاوه بر اختلافات قومي و زباني و مذهبي شامل تهراني ـ تبريزي و شيخي ـ بالاسري، بُعد مسافت در داخل ايران و صعب‌العبور بودن راهها و نبود امكانات باعث مي‌شد تا بازرگانان ايران در دوره قاجار به تجارت محلي خود مشغول باشند.

بازرگانان به عنوان ثروتمندترين گروه اجتماعي داراي قدرت و منزلت اجتماعي و صاحب جايگاه در هرم قدرت جامعه بودند. در اين مورد آمده است: «روز اول عيد، بعد از اداي نماز صبح.‌.. حاكم عرف.‌.. «علما را» و روز دوم «عمال را» و روز سيم «تجار را» و روز چهارم «اصناف و زراع» را.‌.. بار مي‌داد.[18]

در دوره مظفري (1313-1324هـ.ق) شاهد سه مساله‌ اساسي به عنوان محركان اصلي مردم و عوامل نارضايتي و زمينه‌هاي تضاد هستيم: 1ـ ظلم و بي‌كفايتي دستگاه حاكمة قاجار 2ـ سياست سلطه جويانة سياسي و اقتصادي دول روس و انگليس 3ـ رشد و ارتقاي سطح آگاهي سياسي و اجتماعي مردم. اين سه عامل، جامعه ايران را به سوي تحول و جنبش عمومي عليه استبداد داخلي و استعمار خارجي سوق مي‌داد.

عوامل داخلي يكي از مهمترين مباني تعارض و تضاد جامعه ايراني ـ از جمله بازرگانان  ـ با حاكميت و در راس آن با سلطه مطلق شاه و فساد درباريان بود. در حاكميت قاجار به عنوان يك حكومت ملوك الطوايف و شاه محور «شاه بر زندگي و اموال هر كدام از رعايا سلطة مطلق داشت».[19] اين امر باعث شده بود كه مردم به عنوان پرداخت كنندة هزينه و مخارج دربار و حكام محسوب شوند و ماليات‌هاي سنگين عليرغم وخامت اوضاع اقتصادي بر آنان تحميل شود.

طبيعت مستبد حاكميت قاجار باعث مي‌شد كه كسي از مصادرة مال و ثروت خود توسط دولت در امان نباشد. نمونة اين ناامني در داخل و خارج از ايران از سوي مامورين دولتي اجرا مي‌شد؛ در خارج از ايران با پخش خبر مرگ يك تاجر سريعاً «مامورين قنسولخانه» براي مصادره ارث او مراجعت مي‌كردند.[20] در داخل ايران هم معمولاً مشهور بود كه فلان تاجر بزرگ درگذشت پس «خوش به حال شاه و وزراء».[21] اين وضعيت ناامني سرمايه علاوه بر اينكه منجر به تغيير تابعيت تجار ايران در داخل و خارج مي‌شد، باعث شد تا شجرة خاندان تجاري بازرگانان به يكباره ناپديد گردد و اين از علل تزلزل ثبات گروههاي اجتماعي ايران و ساختار نرم و انعطاف‌پذير طبقه‌بندي اجتماعي بود.

سلطة مستبدانه حكام در ايالات هم ادامه فعاليت و رشد تجارت بازرگانان را تحت تاثيرات سوء قرار مي‌داد. عدم پرداخت بدهي از سوي حكام به تجار از راههاي ديگر مصادره بود. كامران ميرزا نايب السلطنه بهاي شال‌هاي ميرزا رضاي كرماني تاجر شالفروش را نمي‌داد و شكايات متعدد او نتيجه‌اي نداد.[22]

از موارد ديگر ستم به بازرگانان از سوي وزارت تجارت بود كه در سال 1275هـ.ق توسط ناصرالدين شاه براي رسيدگي به امور تجار و تجارت داخلي تشكيل شده بود. اما اين اداره نه تشكيلات و تنظيمات مرتبي داشت و نه كسي خط او را مي‌خواند بلكه خود آن وسيله‌اي بود براي «سركيسه كردن جماعت بازرگان و راهي براي مداخل عمال ديواني». اعتراضات و شكايات بازرگانان هم نتيجه‌اي نمي‌داد. آنان خطاب به شاه نوشتند: «اين بندگان را به شخصي بسپاريد كه دولتخواه باشد، بي‌طمع باشد، بي‌غرض باشد، گرسنه نباشد، مقتدر باشد، حكمش در همة بلاد و وزارتخانه‌ها نفاذ داشته باشد و تجار و فقرا را محل مداخل و تعيش خود قرار ندهد.‌..».[23]

بازرگانان ايران عليرغم تامين مخارج حاكميت هيچ حقي نداشتند. با اجازة همين حاكمان ورود كالاهاي خارجي به شكل بي‌رويه آنان را تحت فشار قرار داده و شغل تجارتشان را تحديد مي‌كرد. اين فشارهاي اقتصادي در اواخر دورة ناصري و تمام دوره مظفري به اوج رسيد و باعث ورشكستگي بازرگانان شد. مساله و معضلات شبكه ارتباطي جاده‌ها و عدم تامين امنيت مال‌التجاره از تهديد فرودستان جامعه (دزدان و راهزنان) از مسايل ديگر داخلي بود كه بازرگانان ايران را به حد دلالي كالاي خارجه براي كسب درآمد تنزل مقام داد.[24]

 

تعداد صفحات:178

متن کامل را می توانید دانلود نمائید چون فقط تکه هایی از متن در این صفحه درج شده (به طور نمونه) و ممکن است به دلیل انتقال به صفحه وب بعضی کلمات و جداول و اشکال پراکنده شده یا در صفحه قرار نگرفته باشد که در فایل دانلودی متن کامل و بدون پراکندگی با فرمت ورد wordکه قابل ویرایش و کپی کردن می باشند موجود است.

 


اشتراک بگذارید:


پرداخت اینترنتی - دانلود سریع - اطمینان از خرید

پرداخت هزینه و دریافت فایل

مبلغ قابل پرداخت 3,900 تومان
عملیات پرداخت با همکاری بانک انجام می شود

درصورتیکه برای خرید اینترنتی نیاز به راهنمایی دارید اینجا کلیک کنید


فایل هایی که پس از پرداخت می توانید دانلود کنید

نام فایلحجم فایل
file5_1751928_2334.zip155.5k





دانلود مقاله ارشد تاریخ نبرد سلطان سنجر با ترکان غز

دانلود مقاله ارشد تاریخ نبرد سلطان سنجر با ترکان غز     دانلود مقاله ارشد تاریخ نبرد سلطان سنجر با ترکان غز 247 ص  مقدمه درباره تاریخ عصر سلجوقی تا به حال تألیفات و کارهای پژوهشی فراوانی انجام شده است. اما علی رغم این مطلب، متاسفانه باید گفت که هنوز بحثی در خور که حاوی نقد و بررسی متون ومنابع مربوط به عصر سلجوقی باشد، انجام نشده است. و بحث تفصیلی و انتقادی درباره منابع ویژه این دوره پرداخته نشده است، بخصوص پژوهشگران ایرانی ...

توضیحات بیشتر - دانلود 3,800 تومان

دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه

دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام  زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه           دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه  بررسی مفاهیم و انواع ارتداد و احکام مربوط به آنها "دین"یکی از انتخابهای مهم انسان در حیات فردی و اجتماعیش است و بیشترین مجاهدت ها نیز در تاریخ بشر حول محور و مفهوم دین صورت گرفته است.ادیان در کنار تلاش برای گسترش حوزه نفوذ خود سعی در حفظ و نگهداری پیروان خود دارند و پیشاپیش ا ...

توضیحات بیشتر - دانلود 5,800 تومان

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله       دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله   فصل اول  شرح حال امين  الدوله از تولد تا ورود به دربار (قبل از صدارت ) 1- كودكي و نوجواني ميرزا علي خان امين الدوله   حاج ميرزا علي خان كه داراي القابي از قبيل منشي حضور امين الملك و امين الدوله است[1]، پسر حاج محمدخان سينكي مجدالملك (صاحب رساله مجديه) مي باشد. اجداد امين الدوله اصل ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,600 تومان

دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي ،‌تاريخي بني حماد در الجزاير

دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي ،‌تاريخي بني حماد در  الجزاير         دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي،اجتماعي فرهنگي،‌تاريخي بني حماد درالجزاير  موضوع: اوضاع سياسي، تاريخي،‌اجتماعي ، فرهنگي بني حماد در الجزاير سؤال اصلي كه مطرح است اين است دليل پديد آمدن اين قوم در الجزاير چه بوده است ؟ و چرا بعد از مدت مديدي دچار انقراض و سقوط شد؟ فرضيه اول اين است كه ما مي بينيم قبيله اي دروادي هاي مختلف آن بين تمامي شهرها ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,300 تومان