مرجع دانلود مقاله , تحقیق و جزوه های دانشگاهی
دسته بندی محصولات

دانلود مقاله ارشد تاریخ نبرد سلطان سنجر با ترکان غز

دانلود مقاله ارشد تاریخ نبرد سلطان سنجر با ترکان غز

 

 

 

 

دانلود مقاله ارشد تاریخ نبرد سلطان سنجر با ترکان غز 247 ص

 

مقدمه

درباره تاریخ عصر سلجوقی تا به حال تألیفات و کارهای پژوهشی فراوانی انجام شده است. اما علی رغم این مطلب، متاسفانه باید گفت که هنوز بحثی در خور که حاوی نقد و بررسی متون ومنابع مربوط به عصر سلجوقی باشد، انجام نشده است. و بحث تفصیلی و انتقادی درباره منابع ویژه این دوره پرداخته نشده است، بخصوص پژوهشگران ایرانی در این زمینه کم کار بوده اند و فقط ایرانشناسان غربی وشرقی تا حدی به این امر پرداخته اند.

بررسی که در اینجا از منابع انجام می شود، بررسی جامعی نیست ، بلکه هدف از این بررسی، بدست دادن حداقل زمینه آگاهی از منابعی است که در این پژوهش از آنها استفاده شده است .

در این قسمت ابتدا مروری اجمالی خواهیم داشت درباره منابع اصلی این پژوهش، آن گاه درباره تحقیقات و کارهای دیگر در این زمینه به بحث خواهیم پرداخت.[1]

همانگونه که در مقدمه بدان اشاره شد، این پژوهش عمدتا پیرامون روابط حکومت سلجوقی با بیابانگردان و صحرانوردان در خراسان مخصوصا بررسی علل و عوامل ستیز بین ترکان غز و حکومت مرکزی در زمان سلطان سنجر است. از آن جا که بنای این پژوهش بر این بوده که از اصلی ترین و مورد اعتمادترین منابع بهره گیرد و به منابع نزدیکتر به زمان حادثه اعتبار بیشتری بدهد، منابعی که نزدیک به واقعه یا کمی پس از آن تألیف شده اند حائز اهمیت و توجهی فراوان می باشند. البته همانطور که می دانیم در دوره حکومت ترکان بر ایران در مقایسه با دوران حکومت مغول و اعصار پس از آن، کمتر تألیفات تاریخی انجام شده است و همین نکته موجب سخت تر شدن پژوهش های مربوط به سلجوقیان گردیده است. در این پژوهش توجه به منابع بیشتر براساس موضوع آنها و همچنین سال تالیف و میزان ارتباطشان با موضوع این نوشتار خواهد بود.

ترکان غز در سده چهارم هجری قمری در شمال غربی ماوراءالنهر ساکن  بودند و تحرکات این غزان تا حدی در برخی منابع منعکس شده است. کار عظیم وکم نظیر بار تولد درباره  ترکستان، با استفاده از منابع فراوانی که برای ما قابل دسترسی و بهره گیری نیست انجام شده است. او از منابع روسی، چینی، مغولی، ترکی، عبری، لاتینی وبالاخره عربی و فارسی و همچنین داده های سکه شناسی، زمین شناسی و جغرافیای تاریخی به شکل وسیعی در ترکستان  نامه به گونه ای همگون و روشمند استفاده نموده است. در این پژوهش توجهی دوباره به برخی منابع مهم فارسی وعربی که گاه نتایج جدیدی را در برداشته است، خواهیم داشت . اشارات اصطخری در اثر جغرافیایش   «مسالک الممالک» و مطالب مختصر بلاذری در«فتوح البلدان» در کنار نکات ارزشمندکتاب مجهول المؤلف «حدود العالم» حاوی نکات ظریف  و مختصر اما قابل توجه فراوان است. معجم البلدان یاقوت حموی از منابع گوناگونی درباره ترکستان و اقوام آن مطلب آورده است و از آن جا که مطالب آن کاملا قابل تطبیق با منابع پیش از اوست، قابلیت اعتماد و اطمینان بسیار دارد. .هرچند اطلاعات منابع یاد شده عمدتا جغرافیایی است وکمتر اشارات تاریخی دارد اما برای پژوهشگر تاریخ این عصر، همین اطلاعات کمک فراوانی در تحلیل وضعیت معیشتی و تاریخی اقوام مذکور دارد. بدون تردید ، شناختی که از غزها براساس گذشته نژادی و قبیله ای در مذهب و معیشت و اقتصاد آنان به دست آید، تفاوت بنیادین با شناخت آنان صرفا از ورودشان به صحنه قدرت سیاسی دارد. بدین سبب منابعی که درباره ماهیت موضوعات مذکور سخن گفته اند، جدا  قابل توجه فراوان می باشند. اشاره مختصر جاحظ (255-160 ه. ق )به مذهب غزان وقتی در کنار منابع تاریخی پس از آن همچون سفرنامه ابن فضلان و تاریخ گردیزی و مروج الذهب مسعودی قرار می گیرد ، هماهنگی اطلاعات ،روشنی بخش زوایای تاریکی از تاریخ ترکمانان غز می گردد. به سفرنامه ابن فضلان به دلایل بسیار باید بهای بیشتری داده شود. نخست آنکه این منبع اثر یک شاهد عینی موثق است که خلیفه عباسی او را برگزیده و بدان نواحی اعزام داشته است. دوم اینکه تألیف حداکثر مربوط به دهه اول سده چهارم هجری می باشد. احمد بن فضلان بن عباس بن راشد بن حماد معروف به ابن فضلان از غلامان خلیفه عباسی بوده است. اما به تدریج به مقامات بالاتر ارتقا یافته است .ظاهرا در زمان مقتدر، ابن فضلان در دربار دارای مقامی ارجمند بوده است و به همین مناسبت از طرف خلیفه به سرپرستی هیئتی به کشورهای روس واسلاو و نواحی اطراف آن مأمور شده است. در سفرنامه ای که به خط عربی از وی باقی مانده ، او اطلاعات دست اول معتبری درباره مناطق ایران، بخارا، خوارزم، جرجانیه، غزها، قبیله پچنانگ، قبیله باشکرد ، اسلاوها، روسها و خزرها داده است. متن عربی کتاب در سال 1959 م توسط دکترسامی الدهان عضو آکادمی علمی دمشق با مقدمه ای فاضلانه چاپ شد. این سفرنامه توسط ابوالفضل طباطبایی به فارسی ترجمه شد ودر سال 1345 توسط بنیاد فرهنگ ایران به چاپ رسید که صفحات 78-69 متن فارسی در مورد غزان (الغزیه) می باشد. ابن فضلان هم از روش زندگی و آداب و رسوم و مذهب آنان سخن گفته است و هم در مورد سیستم سیاسی حاکم بر آن مطالبی آورده است که اطلاعات او در دو زمینه مذکور کاملا تازگی دارد و در هیچ منبع پیش از او نیامده است. اخبار منابع پس از او همچون گردیزی تا حدی زیادی با این اطلاعات هم خوانی دارد و به همین دلیل اطلاعات این سفرنامه خیلی مهم و قابل توجه است.

اطلاعاتی که گردیزی در «زین الاخبار» در مورد نژاد ترکان و بویژه غزان و مذهب و آداب و رسوم زندگی قبیله ای آنان آورده، در بعضی موارد  آن چنان کهن است که در هیچ منبع دیگری نیامده است . هر چند پژوهش های ترک شناسی افرادی چون باسورث و بارتولد آن را تایید می کند. رشید الدین فضل الله همدانی هم که مجالی مناسب برای تألیف جامع التواریخ داشته، در بحث نژاد ترکان غز و بویژه شعبه ها و توتم های آنان مطالبی را آورده است که پیش از او هیچ یک از مؤلفین مسلمان نیاورده اند وظاهراً او به خاطر دستیابی وسیعش به منابع چینی و مغولی قادر به گردآوری آنها شده است .

منابع دیگر هم هستند که اطلاعات به اختصار اما با اهمیت بسیار درباره ترکمانان غز در سده های پیش ازظهور سلجوقیان داده اند، تاریخ بیهق ابوالحسن علی بن زید مشهور به ابن فندق نیز اطلاعاتی مهم در اختیار ما می گذارد.گرچه محور این اثر همچنان که از نامش پیداست، اختصاص به بیهق دارد، اما به اقتضای مطالب گاه به نکات حاشیه ای اشاره کرده است. که از جمله آنها اشارات وی به خاندان سلجوق و وضعیت بیهق بعد از حمله غزان می باشد. از آنجا که مطالب این نویسنده دانشمند در تاریخش ، غالباً توسط دیگر مورخین تایید شده است ، این کتاب از اعتبار فراوانی برخوردار است.

تاریخ بخارای نرشخی نیز اگر چه تاریخ محلی است اما اطلاعات مهم به اقتضای مباحث خود در باره غزان دارد.که از جمله اشاره وی به حمله غزان به بخارا در سال 538ه.ق و غارت و ویرانی شهر به دست آنان می باشد. ابوبکر محمدبن جعفر نرشخی (348-286 ه.ق) کتابش را به عربی تألیف کرد. این کتاب با اضافاتی توسط ابونصر قبادی در سال 522ه.ق به پارسی ترجمه شد و سپس در سال 572 ه.ق محمدبن زفر، ترجمه را تلخیص کرد.[2]آنچه که امروز در دست ماست، همین نسخه اخیر است که با تصحیحات و تعلیقات فاضلانه سید محمد تقی مدرس رضوی به چاپ رسیده است.

اما منابعی که به تاریخ سیاسی و اجتماعی سلجوقیان (که شعبه ای از ترکان غز هستند) پرداخته اند و در واقع ارکان اصلی این پژوهش را تشکیل می دهند به سه دسته تقسیم می شوند. دسته اول منابعی هستند که قبل از زمان وقوع حادثه تألیف شده اند و اخبار مربوط به حادثه در آن ها موجود نیست امااطلاعات دست اولی از ترکان غز را در زمان خود ثبت کرده اند. بدون تردید این منابع می توانند به عنوان مهم ترین و معتبر ترین منابع مورد استفاده قرار گیرند. تاریخ یمینی عتبی، زین الاخبارگردیزی و تاریخ بیهقی جزو این دسته از منابع به حساب می آیند. گروه دوم منابع، متونی هستند که به جهت سال تالیف از قلمرو تاریخی این پژوهش فاصله دارند، اما بدین سبب که به حوادث این دوره نظر دارند و این وقایع و حوادث را در راستای تاریخ کلی و عمومی که نگاشته اند، ثبت و ضبط کرده اند، قابل توجه فراوان می باشند.تواریخی چون الکامل ابن اثیر، المختصر فی اخبار البشر ابوالفداء، مجمع الانساب شبانکاره ای و مجمل التواریخ و القصص از این گروهند. دسته سوم منابع، کتبی هستند که در سده های ششم وهفتم هجری اختصاصا درباره  تاریخ سلجوقیان نوشته شده اند. اهمیت این منابع با توجه به تمرکز کار آنها درباره یک سلسله خاص ، بسیار زیاد است. سلجوقنامه ظهیرالدین نیشابوری، راحه الصدور راوندی، زبده النصره و نخبه العصره بنداری اصفهانی، اخبار پادشاهان سلجوقی صدرالدین حسینی و مسامره الاخبار ومسایره الاخیار آقسرایی در این دسته جای می گیرند در کنار این منابع البته دیوانهای اشعار شعرا معاصر حادثه هم مورد توجه قرار گرفته است.

 ابونصر محمدبن عبدالجبار عتبی (427-350 ه.ق)که در دستگاه امرایی چون ابوعلی سیمجور، سبکتکین، قابوس وشمگیر، امیر نصربن سبکتکین و سلطان محمود غزنوی روزگار گذرانیده بود، کتاب «الیمینی» را در تاریخ محمود و پدرش سبکتکین  تألیف کرد. کتاب حوادث دوران این سلاطین را تا سال 412ه.ق آورده است او درباره ترکان غز و نقششان در دستگاه محمود، اطلاعات کاملاً درخور توجه و دست اول آورده است که تقریباً در هیچ منبعی بدین گونه به چشم نمی خورد.

در این پژوهش از ترجمه فارسی این اثر در دهه اول سده ی هفتم هجری توسط ناصح بن ظفر جرفاذقانی انجام شده است، استفاده گردیده است. ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود گردیزی مورخ بزرگ نیمه اول قرن پنجم هجری است که گزارش های دست اول و پراهمیتی از اغوزها در کتابش «زین الاخبار » گردآورده است. سال تألیف کتاب در حدود 3-442هجری می باشد و از آنجا که نویسنده خود در غزنین یا حوالی آن می زیسته، در مورد غزنویان و روابط شان با دیگر قدرتهای زمان مطالب دقیقی دارد. البته مطالب زین الاخبار در مورد اعیاد و رسوم و تقویم ملل مختلف و ایران اساطیری و باستان نیز حائز اهمیت است. این کتاب از اولین منابعی است که کیفیت ورود ترکمانان غز به خراسان را آورده است. اطلاعات زین الاخبار در مورد غزان مطمئن تر از دیگر منابع به نظر می رسد. ابتدا ترکان سلجوقی و غزان، عنوان بخشهایی است که در این پژوهش از این کتاب استفاده گردیده است.

امّا در بین منابع این دوره، تاریخ بیهقی، جایگاهی بس بلند و ویژه دارد. خوشبختانه سالهاست که این اهمیت دریافته شده است و این اثر توجه تاریخ نگاران و ادب شناسان پژوهشگر را به خود جذب نموده است. ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی (470-385ه.ق) تقریباً تمام عمر خویش را در دربار و اطراف سلاطین غزنوی گذارنیده و چون سمت دبیری دیوان رسایل را به عهده داشته، از کم و کیف بسیاری از حوادث شخصاً مطلع بوده و شاهد عینی بسیاری از وقایع بوده است. این ویژگی در کنار صداقت و امانتداری وی موجب آن شده است که بتواند از پس تألیفی بزرگ و دقیق و البته «علی قاعدة التاریخ» برآید. تاریخ بیهقی در زمینه های مختلف دارای مطالب ارزشمندی است اما آنچه که مربوط به این پژوهش می شود و از آنها بهره گرفته شده است: نحوه ورود ترکمانان اوغوز به خراسان (که بیهقی این موضوع رابه طور مفصل و دقیق در کتاب خود آورده است)، اوضاع سیاسی و اجتماعی خراسان، ظلم و ستم امرای سلطان محمود بر مردم، نحوه تصمیم گیری سلطان محمود که با استبداد رأی و بر خلاف نظر صاحب نظران عمل می نمود و اقدامات سلجوقیان برای رسیدن به قدرت، می باشد.

یکی از کتابهایی که از نوع تواریخ عمومی است، مجمل التواریخ و القصص می باشد. متأسفانه از نام و مشخصات و زندگی مؤلف، هیچ اطلاعی در دست نیست. اما سال تألیف کتاب به تشخیص مصحح آن، ملک الشعرای بهار، 520ه.ق می باشد. کتاب اطلاعات عمومی در مورد پیامبران، خلفای اموی و عباسی، تاریخ ایران باستان، تاریخ ترکان، هندوان، روم، بنی اسرائیل، عرب، القاب، پادشاهان، مزارات، وصف شهرها، دریاها و رودها دارد. این کتاب برخی حوادث دوران سلطان سنجر را در بردارد، گرچه این مطالب خیلی زیاد نیست، اما از آن جهت که مؤلف آن معاصر سلطان سنجر بوده و حوادث این دوره را تا سال 522ه.ق درک کرده، همان مقدار اندک گزارش های او نیز گاهی برای تصحیح مطالب مورخین بعدی مهم و مفید است. منبع او برای ضبط حوادث تاریخی عصر سنجر، به علت همزمانی او با این وقایع، ظاهراً شنیده ها و دیده های اوست. او اشاراتی به جنگ سنجر با غزان و قتل و غارت غزان بخصوص در شهر نیشابور دارد. البته این مطالب در ذیلی که در سال 548ه.ق به کتاب اضافه شده آمده است.

در مورد کتاب «الکامل فی التاریخ» ابن اثیر که به نام «کامل التواریخ» نیز خوانده می شود، سخن بسیار گفته شده است.[3] عزالدین علی بن محمد، کتاب خود را در ادامه کار محمدبن جریر طبری مؤلف تاریخ الرسل و الملوک تألیف کرده و حوادث را بر حسب سنوات تنظیم نموده است و بدین ترتیب تا سال 628ه.ق پیش آمده است. اهمیت و عظمت کار ابن اثیر بحدی است که پژوهشگران از او به عنوان «بزرگترین مورخ و محدث اسلامی»[4] نام برده اند. در این جا معرفی این مورخ را از قلم مورخ بزرگ دیگری به نام «نورالدین محمد زید نسوی»، مؤلف کتاب «سیرت جلال الدین منگبرنی، می آوریم: «باری چون در کتاب کامل گردآورنده علی بن محمد بن عبدالکریم مشهور به ابن اثیر نظر کردم، آن را به مباحثی از احوال عامه امم، خاصه عجایب الاخبار عجم، یگانه یافتم و براستی بدین تألیف خویش را کامل نام گذاشته، انصاف روا داشته است و دریافتم که از کارهای بزرگ ناگفته ای ننهاده و سخنش جز در بعضی موارد از طریق صحت دور نیفتاده».[5] در زمینه این پژوهش، ابن اثیر اطلاعات بسیاری در اختیار ما نهاده است. مطالب ابن اثیر در مورد تاریخ قدیم غزها، جنگ سنجر با غزها و همچنین قتل و غارت غزها در خراسان بعد از پیروزی بر سنجر، خیلی مهم و ذیقیمت است و از منابع اصلی و مهم در این پژوهش بوده است.

کتاب عمومی دیگری که در اوایل نیمه دوم سده هفتم تألیف شده و درباره روابط غزنویان با سلجوقیان، اطلاعات مهم وگاه دست اوّلی را آورده است، کتاب «طبقات ناصری» می باشد. قاضی ابوعمر منهاج الدین بن سراج الدین جوزجانی معروف به منهاج سراج کتاب خود را در بیست و سه طبقه تنظیم کرده و به همین خاطر به طبقات ناصری خوانده می شود. زمان تألیف کتاب سال های 8-657ه.ق می باشد و طبقه دوازدهم آن در مورد سلجوقیان است. مطالب آن در زمینه قلمرو این پژوهش، عمدتاً از منابع معتبری نقل شده است.در بخش آغازین سلجوقیان منبع  اصلی او تاریخ بیهقی است که او از مؤلف آن به «صاحب تاریخ ناصری امام ابوالفضل بیهقی رحمة الله»[6] یاد می کند.

جامع التواریخ خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی در سال 710ه.ق تدوین و تألیف شده است. مطالب این کتاب در زمینه پژوهش ما دارای اهمیت فراوانی است چون او در تألیف آنها از منابع و تألیفات دانشمندان چینی و مغولی استفاده کرده است. به همین سبب اطلاعات خوبی را در اختیار ما می گذارد. مخصوصاً اطلاعات تاریخ سیاسی و اجتماعی و قومی ترکان غز پیش از ورودشان به ماوراءالنهر و ایران حائز اهمیت است.

تواریخ عمومی دیگری نیز هستند که مطالب مختصری در مورد غزان دارند اما به جهت اینکه فاصله تاریخی نسبتاً زیادی تا زمان قلمرو پژوهش ما دارند باید با احتیاط مورد استفاده قرار گیرند. این منابع عمدتاً سخنان مورخین قبل از خود را تکرار کرده اند. هر چند موارد اضافاتی بر مطالب گذشته دارند که اکثراً موثق نیستند. نوشته های حافظ ابرو، خواند میر، میرخواند، مستوفی قزوینی، شبانکاره ای و فصیحی خوافی، در همین گروه هستند (البته در مورد عصر مورد بحث پژوهش ما) و در واقع اینها پیش از آنکه منبعی برای عصر سلجوقی محسوب شوند باید تألیفی پژوهش گونه بشمار آیند.

 

تعداد صفحات:247

متن کامل را می توانید دانلود نمائید چون فقط تکه هایی از متن در این صفحه درج شده (به طور نمونه) و ممکن است به دلیل انتقال به صفحه وب بعضی کلمات و جداول و اشکال پراکنده شده یا در صفحه قرار نگرفته باشد که در فایل دانلودی متن کامل و بدون پراکندگی با فرمت ورد wordکه قابل ویرایش و کپی کردن می باشند موجود است.


اشتراک بگذارید:


پرداخت اینترنتی - دانلود سریع - اطمینان از خرید

پرداخت هزینه و دریافت فایل

مبلغ قابل پرداخت 3,800 تومان
عملیات پرداخت با همکاری بانک انجام می شود

درصورتیکه برای خرید اینترنتی نیاز به راهنمایی دارید اینجا کلیک کنید


فایل هایی که پس از پرداخت می توانید دانلود کنید

نام فایلحجم فایل
file4_1751925_8144.zip232.6k





دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه

دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام  زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه           دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه  بررسی مفاهیم و انواع ارتداد و احکام مربوط به آنها "دین"یکی از انتخابهای مهم انسان در حیات فردی و اجتماعیش است و بیشترین مجاهدت ها نیز در تاریخ بشر حول محور و مفهوم دین صورت گرفته است.ادیان در کنار تلاش برای گسترش حوزه نفوذ خود سعی در حفظ و نگهداری پیروان خود دارند و پیشاپیش ا ...

توضیحات بیشتر - دانلود 5,800 تومان

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله       دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله   فصل اول  شرح حال امين  الدوله از تولد تا ورود به دربار (قبل از صدارت ) 1- كودكي و نوجواني ميرزا علي خان امين الدوله   حاج ميرزا علي خان كه داراي القابي از قبيل منشي حضور امين الملك و امين الدوله است[1]، پسر حاج محمدخان سينكي مجدالملك (صاحب رساله مجديه) مي باشد. اجداد امين الدوله اصل ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,600 تومان

دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي ،‌تاريخي بني حماد در الجزاير

دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي ،‌تاريخي بني حماد در  الجزاير         دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي،اجتماعي فرهنگي،‌تاريخي بني حماد درالجزاير  موضوع: اوضاع سياسي، تاريخي،‌اجتماعي ، فرهنگي بني حماد در الجزاير سؤال اصلي كه مطرح است اين است دليل پديد آمدن اين قوم در الجزاير چه بوده است ؟ و چرا بعد از مدت مديدي دچار انقراض و سقوط شد؟ فرضيه اول اين است كه ما مي بينيم قبيله اي دروادي هاي مختلف آن بين تمامي شهرها ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,300 تومان