مرجع دانلود مقاله , تحقیق و جزوه های دانشگاهی
دسته بندی محصولات

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله

 

 

 

 

 

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله 

 

فصل اول 

شرح حال امين  الدوله از تولد تا ورود به دربار (قبل از صدارت ) 1- كودكي و نوجواني ميرزا علي خان امين الدوله  

حاج ميرزا علي خان كه داراي القابي از قبيل منشي حضور امين الملك و امين الدوله است[1]، پسر حاج محمدخان سينكي مجدالملك (صاحب رساله مجديه) مي باشد. اجداد امين الدوله اصلاً مازندراني بوده ولي چون در سينك از قراي لواسان علاقه و ملكي داشته و در آنجا مقيم بودند و از اين رو به سينكي هم معروف
مي باشند. حاج محمدخان سينكي خواهرزاده ميرزا آقاخان نوري دومين صدراعظم ناصرالدين شاه بوده است.[2]

ميرزا آقاخان نوري را كه در اصل «ميرزا نصرالله خان نوري » نام داشت با حمايت انگليسي ها بعد از امير كبير به مقام صدارت رسيد ، وي پيش از آن حكومت با او بود ( از حمايت حكومت برخوردار بود) به تهران طلبيده شد و به اصرار مهد عليا به معاونت اتابك اعظم (امير كبير) برگماشت و او را «اعتماد الدوله» لقب داد و به اين ترتيب آن عده اي كه در انتظار مقام صدارت بودند مايوس و با ميرزا تقي خان فراهاني كه بعدا امير كبير معروف شد دشمن شدند و در راس اين دشمنان خونين (ميرزا آقاخان نوري-اعتمادالدوله) از جمله حوادث زمان صدارت وي شورش هاي ديگري از طرف «بابيان»بود كه درزمان امير كبير شروع شده بود و تا زمان اعتماد الدوله ادامه داشت سرانجام در 25 محرم 1268 هجري قمري ناصرالدين شاه امير كبير را ازصدارت عزل و (ميرزا آقاخان نوري ) كه مورد حمايت مهدعليا و انگليسي ها بود مقام صدارت داد.[3]محمد خان سينكي مجد الملك (1809-1980 م / 1224-1298 هجري قمري) از بستگان دستگاه حاكمه قاجار است.[4]

 او در سالهاي(98-1268 هجري قمري / 80-1851 ميلادي ) عهده دار مقامهاي بلند و گوناگوني بود مثلا در سال 1268 هجري قمري براي مذاكرات ايران به هشترخان روس رفت و در سال 1275 هجري قمري براي مذاكرات ديپلماسي به تركيه عثماني ماموريت يافت. مجد الملك مردي دانشمند بود و نثر فارسي زيبايي داشت ، تنها كتابي كه از وي باقي مانده همان كشف الغرايب يا رساله مجديه است. اين كتاب كه گزارشي از اوضاع سياسي و اجتماعي عصر خويش ، همچنين نوع نگارش ( ادبي ) يا ادبيات نويسنده آن و علاقه مندي فراوان او به نوسازي سياسي و اجتماعي است. اين كتاب كه در سال 1287 هجري شمسي ( 1870 ميلادي ) نوشته شده از نظام حكومتي آن روز ايران سخت انتقاد و نتايج بدي براي آن پيش بيني مي كند در بحث پيرامون نابساماني‌هاي ايران ، مجد الملك همواره كوشش مي كرد كه آنها را به اسناد و مدارك زنده شالوده ريزد و در اين راه از روزنامه هاي گوناگون نقل قول مي كند و بدين وسيله به ناصرالدين شاه مي فهماند او دروغ زن نيست و در نقادي خود غرض شخصي ندارد . مجد الملك در سراسر كتاب بر مسئله حكومت قانون كه در ايران وجود نداشت تكيه اي ويژه كرده ، اين كمبود و كاستي را تنها علت ناهمواري ها و ناكامي هاي ايران شمرده است .

 او رهبران مذهبي را در اين زمينه سرزنش مي كند زيرا باور دارد كه آنان نه با نظام فاسد كشور مبارزه كرده اند و نه مردم را زير رهبري درستي قرار داده اند. جدي ترين و شديد ترين انتقاد او متوجه رايزنان و وزيران ناصرالدين شاه است كه حكومت قانون را مخالف سود و موقعيت شخصي خود مي ديدند و كوشش فراواني مي كردند تا ايران را از قانون دور نگاه دارند . تنها راه حل بي نظمي هاي دوره قاجار در نظر مجد الملك بنيان گذاري «مجلس بزرگ» بود كه «اعضاء رئيسه آن مجلس باشد عقل باشد و غيرت» و باور داشت در نتيجه اين مجلس ، نظم و ترقي دولت است . مجد الملك اشاره ي كوتاهي نيز به جدايي قوا در كشور
مي كندبي‌آنكه قدرت توضيح پيرامون اين تئوري مهم نظام مشروطه داشته باشد .

در اين رابطه چنين گفته است : « اگر وقتي به اصرار و ميل پادشاه به مطابعت قانوني اقدام كردند ، به اخذ اصول قانوني و تفريق قوه حكميه از قواه اجرايي حكم نپرداخته اند ، بلكه تمامي حواس خود را مصروف داشته‌اند به تقليد فروعات ‌] ديواني [ و بي اعتنايي به اصول و اشتباه اصول به فروع تا به پادشاه معلوم كنند كه دولت ايران بالطبع از قبول كردن قانون قاصر و اجراي آن عاجز .»[5]

     رساله كشف الغرايب را نمي توان به عنوان يك اثر برجسته پيرامون تئوري حكومت مشروطه به حساب آورد ولي بايد اذعان كرد كه نقادي كوبنده نويسنده آن از بافت سياسي آن روز ايران و حمله سخت او به حكومت استبداد و دور از قانون انديشه مشروطه گران چند سال پس از مرگ او را تحت تاثير قرار داد .

پيش از انقلاب مشروطيت و در خلال آن دست نويسه ها ي اين كتاب در ميان گروهي از خوانندگان دست به دست مي گشت و مطالب آن به صداي بلند و با هيجان و ستايش بوسيله ميهن پرستان ايراني خوانده مي شد.

ميرزا علي خان در سال 1260 ه.ق در تهران متولد گرديد. از آنجا كه پدرش ،  ميرزا علي خان هم صاحب قلم بود و هم در امور دولتي دست داشت، ميرزا علي خان از تربيت كافي برخوردار شد. پدر وي از كارمندان عالي رتبه وزارت امور خارجه بود كه مدتي در حاج ترخان به ماموريت اشتغال داشت، سپس جهت تصفيه امور متفرقه بين ايران و عثماني به كارپردازي ايران در بغداد تعيين گرديد.[6] در اين هنگام در سال 1275ميرزا علي خان كه جواني 15 ساله بود با سمت منشي گري به استخدام وزارت امور خارجه درآمد و به همراه پدر عازم بغداد شد و در اين ماموريت است كه سطح تحصيلات و معلومات ميرزا علي خان بويژه در زمينه زبان عربي تقويت مي شد.[7]پدرش بعد از بازگشت از بغداد به كارپردازي آذربايجان گماشته شد و ميرزا علي خان به همراه پدر به اين ناحيه رفت و زبان فرانسه را نيز در اين ماموريت از يك معلم ارمني آموخت.[8]

     هنگامي كه پدر وي از بغداد مراجعت نمود، ميرزا علي خان جواني 18 ساله بود كه مورد توجه شاه قرار گرفت و در سال 1278 هجري قمري ناصرالدين شاه دستور داد كه وي در سفر و حضر ملتزم ركاب باشد. در سال 1279 ه.ق يعني در سن 19 سالگي به سمت نيابت اول وزارت امور خارجه تعيين گرديدو در سال 1283 هجري قمري در سن 23 سالگي ضمن داشتن اين سمت جزو پيشخدمتان خاصه شاه شد و از اين تاريخ تا سال 1290 ه.ق كه ملقب به لقب پدرزن خود پاشاخان امين الملك شد، لقبش منشي حضور بود.[9] پاشاخان (امين الملك) پيش خدمت خاصه دربار قاجار در سال 1856 ميلادي / 1273 هجري قمري ملقب به امين سره و در سال 1859 ميلادي/1276 هجري قمري  به رياست دارالشوري كبري منصوب شد و در سال 1876 ميلادي / 1293 هجري قمري ملقب به امين الملك گرديد و پس از درگذشت ميرزا محمد حسن خان سپهسالار اعظم حاكم خراسان شد. در سال 1867 ميلادي / 1284 هجري قمري و تعيين سلطان حسين ميرزا به حكومت آن ولايت شد و پاشا خان امين الملك عهده دار سمت پيشكاري شاهزاده در تهران گرديد و در سال 1871 ميلادي / 1288 هجري قمري به رياست عدليه منصوب شد.[10]

ميرزا علي خان امين الدوله ،محترم الدوله دختر پاشا خان امين الملك را به زني گرفت و پس از درگذشت پدر زنش در سال 1873 ميلادي /1290هجري قمري  به جاي آن (مديريت شوراي دولت)٭منصوب شد.[11]

     در سال 1288 ه.ق در سن 28 سالگي مسئوليت چاپارخانه هاي دولتي (پستخانه) به او سپرده شد و در اين سمت با تلاش و جديت سر و ساماني به اوضاع پست ايران داده، جهدي بليغ در رساندن سريع پست به شهر انجام داد.[12]

در روز 21 ماه صفر 1290 هجري قمري كه ناصرالدين شاه براي اولين بار بود كه به اروپا رفت ،اين سفر كه از تهران شروع و به رشت ، سپس حاجي ترخان حركت كردند كه منچيكف مهماندار روس به رشت آمد و دو كشتي مسافرتي در حاجي ترخان آمده بودند.[13] زمام كشور را به فرهاد ميرزا معتمدالدوله سپردند.[14]در سال 1292 هجري قمري سفر مازنداران پيش آمد ، پس از مراجعت ناصرالدين شاه در شوراي مشورتي كبري تجديد نظر شد و شاه به شخصه شوراي را افتتاح كرد.[15] در همين سال(1292هجري قمري) علاوه بر مجلس شوري ، مجلس تحقيق داير شد و مخبر الدوله كه وزارت تلگراف داشت در اين مجلس عضو بود.

ميرزا علي خان منشي حضور نيز در اين سفر به همراه شاه بود و نظر به مخالفت امين السلطان با وي كه در پيش شاه درباره وي سعايت شد ، از سرحد آلمان مرخص شده ، به ايران بازگشت . ناصرالدين شاه اولين پادشاه ايراني است كه به اروپا سفر كرد.[16]

ناصرالدين شاه در ماه رجب همان سال پس از بازگشت و ورود به تهران ، تغييراتي در هيات دولت خود داد ، در اين تغييرات ميرزا علي خان ، علاوه بر سمت وزير رسائل (رياست دفتر دفتر مخصوص شاهنشاهي ) به عضويت و رياست مجلس شوراي وزراء نيز نائل شد[17] تا سال 1292 هجري قمري پست در ايران وضع مرتبي نداشت در اين سال دولت يك تن مستشار اتريشي را استخدام كرد كه به كمك او پست ايران سر وصورتي گرفت.[18] پس از اينكه به جاي ميرزا محمد حسين دبير الملك فراهاني به سمت وزارت رسائل منصوب شد در همين سال ملقب به لقب امين الملك نيز گرديد .در همين سال،شاه در اعضاي مجلس شوراي دولتي خود تجديد نظر نمود امين الملك را علاوه بر ساير مشاغلي كه داشت به سمت مديريت شوراي مذبور نيز انتخاب نمود.در سوم ذيقعده همين سال(1292 هجري قمري )سي سال سلطنت ناصرالدين شاه و صد سال سلطنت قاجاريه بود.سپهسالار ميرزا حسين خان چند روز جشن شايان وباشكوهي گرفت.[19]مهمترين نوآوري و ره آورد اين سفر ايجاد مشورت خانه بزرگ دولتي بود كه در آن كليه امور مملكتي مورد بحث و بررسي قرار
مي گرفت ، اعضاي مجلس مركب بودند از وزيران ، و تعدادي از شخصيتهاي برجسته كه در سازمانهاي مختلف هر كدام داراي مقام شامخي بودند ، كليه اعضاء حق داشتند درباره موضوعات طرح شده عقايد خود را اظهار كنند و با استقلال كامل مسائل را مورد بحث و بررسي قرار دهند. منشور مربوط به تشكيل اين شورا ابتكار و انشاء شخص شاه تهيه گرديد :

«تشكيل منظم جلسات مشورت خانه ، همانطور كه ما اغلب گفته و شنيده ايم يكي از مهمترين و اساسي ترين كارهاي حكومت است ، مايل هستيم اين مجلس با بهترين وجه تشكيل و اداره گردد ما تصميم گرفته ايم با اختيارات نامحدود قائل گرديم.شما اوامر آتي ما را كه اساسا تشكيل آن مجلس خواهد بود به شرح ذيل به اعضاي مجلس ابلاغ نمايند :

  1. نظر به اينكه امور دولتي ... رسيدگي به امور سريعا به مرحله اجرا درآيد...

  2. اعضاي هيئت از آزادي كامل بحث برخوردار خواهند بود ...

  3. هر عضوي در هر مقام و منزلي مي تواند طرح هايي را كه براي بهبود وضع وضع سودمند است و تشخيص مي دهد به مجلس پيشنهاد كند

  4. كليه حكام ايالات و مسئولان عالي مقام دولتي از طريق اين شورا انتخاب و منصوب خواهند شد .»[20]

در سال 1294 هوق تصدي امور ضرابخانه هم بر مشاغلش افزوده گرديد .چرا كه در اين سال ضرابخانه جديد در تهران تاسيس شد.[21] در همين سال شاه به ترغيب امين الدوله كميته اي تاسيس كرد كه وظيفه آن تدوين قوانين شرع بود ، كميته كه از بلندپايگان حكومت تشكيل شد و هفته اي دو بار در تهران تشكيل جلسه مي داد ، ليكن از جلسات اين كميته نتيجه اي حاصل نشد و احتمالا به تعطيلي گرائيد كه اين هم به اصلاح قوانين قضائي بود.[22]

در سال 1295 ه.ق كه ويكتور امانوئل پادشاه ايتاليا درگذشت، امين الدوله از طرف دربار ايران به سمت سفارت مخصوص انتخاب و براي عرض تسليت روانه دربار ايتاليا شد.[23] در اين سال نيز پدرش همراه شاه به سفر رفت،دومين سفر ناصرالدين شاه به اروپا است ، اين سفر غير رسمي به منظور مطالعه بيشتر از اوضاع فرنگ بود ، اين سفر خط مسافرت از راه تبريز و جلفاست و در روسيه به رسم معمول پذيرايي كردند[24]،اين سفر دستاوردهايي را نيز به همراه داشت ، منجمله ساختن راه آذربايجان به قزوين با سعي امين السلطان ، عيار جديد سكه معروف به امين السلطاني ، تربيت قشون ، بناي موزه بر باغ گلستان ، تشكيل كنگره برلن و حل و فصل مشكلات شرق ، كه ملكم  از طرف ايران مامور آن كنگره بود.

وي كفالت كارها دربار و مشاغل پدر را بر عهده داشت. در اين سال نيز ايران به عضويت اتحاديه پستي بين المللي درآمد.[25] در سال 1297ه.ق وزارت وظايف و اوقاف نيز به او سپرده شد.[26] وي كه يكي از اعضاء شورا سلطنت است كه هم مسئول امور روحانيون و اوقاف مي باشد و درآمدهاي اوقاف را جمع آوري كرده و در هزينه و مسائل و مربوط به اوقاف نظارت مي نمايد. [27]در سال 1298 خزانه دار ، مخبرالسلطنه هدايت در خاطرات خود راجع به امين الدوله مي نويسد :

« در سنه 1298 هجري قمري به وزارت پست نائل شد ، امين الدوله لقب يافت ، حسن اداره او در پست خانه بسي اميدواري مي داد ، اخلاق ملايم داشت ، از عبارات اوست كه بايد كارها را به طبيعت بازگزارد ، تمبر عرايض وضع كرد كه مقدمه ثبت اسناد بود ولي داير نشد [28]

در سال 1299 ه.ق به امين الدوله ملقب شد* و در سال 1304 ه.ق به رياست مجلس دارالشوراي دولتي برگزيده گرديد.[29] در دوران تصدي امين الدوله بر دارالشوري نامه هاي مختلفي به او نوشته مي شد از آن جمله نامه ظل السلطان به امين الدوله است ، در اين نامه ظل السلطان به وسيله امين الملك (امين الدوله بعدي ) از ناصرالدين شاه درباره كارهاي مربوط به حوزه خود كسب تكليف نموده و شاه نيز در حاشيه آن دستور داده است ، تاريخ نامه 1297 هجري قمري مي باشد .[30]در اين سال (1304 هجري قمري ) امين الدوله در جهت جلوگيري از حاشا شدن معاملات در فارس تمبري را به آنجا ارسال مي كند تا بالاي هر تمسكي تمبري بزنند كه راس مدت و محل حروف حاشا كردني نباشد .[31] در تابستان اين سال «1887ميلادي» كلنل اسميت وارد تهران شد و با ناصرالدين شاه ، امين السلطان ، مشير الدوله وزير امور خارجه ، امين الدوله رئيس دارالشوري و وزير وظايف و اوقاف ، مخبر الدوله وزير تلگراف و معادن مذاكره و ملاقاتي داشت ، سپس به اصفهان رفت و با ظل السلطان ملاقات نمود. كلنل اسميت ابتدا به سراغ امين الدوله رفت درباره طرح پيشنهادي فوائد تاسيس راه آهن در جنوب و كسب اجازه كشتي راني در رود كارون با او گفتگو كرد ، كلنل اسميت ابتدا درباره اينكه چرا دولت ايران هنوز پيشنهاد متقابل خود را به كاردار انگليس تقديم نكرده و اشكال كار كجاست ، سوالاتي را مطرح كرد. امين الدوله گفت ، شاه با اعطا امتياز به يك كمپاني انگليسي موافقت ندارد و كلمه انگليسي مطلقا نبايد باشد. زيرا روسها هم تقاضاي خود را عنوان كنند...و سپس راجع مسئله كشتي راني صحبت كردند ، امين الدوله در پاسخ گفت : مشكلات واقعي مربوط به خريد و غرامت اجباري و اداره گمرك خانه هاي دست خارجي هاست كه شاه هرگز موافقت نخواهد كرد و سپس به راه آهن پرداختند و فوايد راه آهن را اسميت گوشزد مي كرد ، امين الدوله در پاسخ سوالش گفت راه آهن فقط براي تجارت تاسيس نمي شود ، بلكه مقاصد نظامي هم دارد ... در پايان اسميت چنين استنباط نمود كه وي خواهان اجراي طرح مورد بحث است.[32]

مراسلاتي را كه امين الدوله در اين سال با ديگر حكمرآنان انجام مي دهد به خصوص با حاكم فارس دچار مشكلاتي مي شود و بسته هاي پستي وي از ميان مي رود و او درخواست غرامت از دولت مي كند و مسئله را به ظل السلطان تلگراف مي كند و درخواست غرامت تنخواه امانت را كرده اند.[33] در سال 1306 ه.ق به همراه ناصرالدين شاه به اورپا رفت و از مشاهده اوضاع عمومي و نظم اجتماعي اروپا و ترقيات حيرت آور اروپاييان درسهاي فراواني گرفت و به سر پيشرفت اروپا آگاهي يافت و در صدد برآمد تا ايران را به شاهراه ترقي وارد كند. (در سفر اول هم با ناصرالدين شاه به اروپا رفته بود ولي به علت مخالفت و سخن چيني امين السلطان از سر حد آلمان به ايران مراجعه نمود.)[34] در سفر سوم فرنگ ناصرالدين شاه در سال 1306 هجري قمري كه از دوازدهم شعبان از عشرت آباد حركت كردند ، مدير اين مسافرت ميرزا علي اصغر خان صدر اعظم ( اتابك ) است ، خط حركت از تبريز و قفقاز است ، مخبرالسلطنه امين الدوله و ناصرالملك و ابولقاسم خان از راه گيلان مي روند كه در تفليس ملحق به ركاب شوند ، امين الدوله از ورشو مرخص شد كه به زيارت مكه برود ، در اسلامبول ماند و دختر محسن خان مشير الدوله را براي پسرش محسن گرفت.[35]

در اين سفر براي اولين بار خانم ها را به سفر مي بردند ،در اين سفر است كه ملكم خان امتياز لاتاري گرفت و چهل هزار ليره فروخت و مشكلاتي كه  بعد از اين واقعه بوجودآمد[36].

در سفر دوم ناصرالدين شاه همراهان منجمله امين الدوله از طرف دولت بهيه روس به ملتزمين ركاب اعلي حضرت شاهنشاهي از قرار تفضيل ذيل بذل نشانها و امتيازات شد ، امين الدوله ميرزا علي خان رئيس دارالشوري و وزير پست نشان سنت انا درجه اول مكلل به الماس و امين السلطان نشان عقاب سفيد گرفت.[37]  « با درگذشت حاجي ملاعلي كني توليت مدرسه مروي با توجه به وقف نامه مي بايست توليت در دست عالم رباني باشد ، توسط امين الدوله رئيس دارالشوري و وزير وظايف و اوقاف ممالك محروسه صدور يافته ، توليت مدرسه مروي و تمام موقوفات آنرا به جناب آقاي امام جمعه واگذار فرمودند كه همه ساله منافع موقوفات به مصارف فرموده مرحوم واقف و مخارج معين مدرسه مزبور برسانند، و يك حلقه انگشتري الماس ممتازين در اين مقام مصحوب امين الدوله براي جناب ايشان التفات و ارسال فرمودند.»[38]

از استعفاي امين الدوله از مديريت مجلس شوري مدتي نگذشت كه دوباره به رياست مجلس شوراي دولتي انتخاب گرديد و رياستش تا اواسط سال 1303 ق. بطول انجاميد لكن در اين سال بواسطه عدم تمايل ميرزاعلي اصغر خان امين السلطان كه همه كاره مملكت شده بود و نظر خوبي به امين الدوله نداشت و او را يگانه رقيب خود فرض مي نمود از رياست شوري معزول و محمدتقي ميرزا ركن الدوله برادر ناصرالدين شاه به جاي وي تعيين شد لكن رياست شاهزاده چندان به طول نيانجاميد كه دوباره خود امين الدوله در همين سال
(8 رجب 1303 ق) برياست دارالشوري انتخاب گرديد[39] .

بعد از سال 1304 هجري قمري  با تشكيل مجلس دارالشوري به رياست امين الدوله اعضاي آن شامل وزرا و شاهزادگان بود ، اعتماد السلطنه در كتاب الماثر والآثار اينگونه عنوان مي كند :

اسامي وزراء اعظام و اعضاء فخام دارالشوري كبري از شاهزادگان معظم و غيره هم از قرار سنوات ماضيه است و تغيير نكرده ، فقط در ظرف سنه ماضيه سيتجان ئيل اشخاصي كه تازه به عضويت اين مجلس محترم برقرار شدند از قرار ذيل بودند : نواب حشمت الدوله امير تومان ، نواب احتشام الدوله عبدالعلي ميرزا ، جناب شهاب الملك امير تومان والي مازندران .[40]»

روزنامه ايران در اينباره چنين نوشته است:

« سابقا مجلس شوراي كبري از اعاظم درباريان تشكيل شد نظر به اينكه به قاعده كليه معموله بين الدول قوه اجرائيه دولت از مجلس بايد صحت بايد جدا شود ، چندي قبل مجلس مخصوصي از وزراء و شاهزادگان مقرر شد ... يك مجلس ديگر از منتخبين و وزراء و شاهزادگان مشهور به تحقيق مجلس دولتي تشكيل شد و... كه فرمان فرما يكي از اين اعضاء بود » [41]

و وزارت وظائف و اوقاف نيز به عهده وي واگذار شد و تا سال 1309 ق. در سمت وزارت وظائف باقي بود نهايت در اين مدت از طرف خود ميرزا تقي خان مجدالملك برادر خود را در راس اداره يا وزارت خانه مزبور گذاشته بود.

در سال 1306 هجري قمري كه اولين سفرناصرالدين شاه به اروپاست وامين الدوله همراه وي بود درنامه اي به امين لشكر عنوان مي كند كه از راه گيلان به فرنگستان مي رود و امين السلطان هم روز دوازهم ماه شعبان سال 1306 هجري قمري را روز حركت اردوي همايوني از تهران اعلام مي كند و اين موضوع به اطلاع امين الدوله  مي رسد.[42] ناصرالدين شاه در جريان سفر سوم خود به فرنگستان و اشنايي با مدارس جديد ظاهرا مايل شد اين مدرسه به تبريز منتقل شود ، ميرزا حسن رشديه پس از بازگشت ناصرالدين شاه به تهران در سال 1306 هجري قمري با حمايت ميرزا علي خان امين الدوله والي آذربايجان نخستين مدرسه ابتدايي عمومي را در محله ششكلان تبريز تاسيس كرد اين مدرسه به علت آنكه پيشنماز محل كمك به آن را حرام شمرده و مردم را وادار به بستن آن نموده و اجاره دادن خانه براي تشكيل مدرسه را ممنوع كرده بود، بعد از يك سال تعطيل شد و موسس آن نيز به مشهد فرار كرد .رشديه پس از بازگشت مجدد به تبريز مدرسه جديدي در محله خيابان داير كرد و اين مدرسه تبريز نيز به سرنوشت اول دچار شد ، رشديه روي هم چهار بار در تبريز دست به تاسيس مدرسه زد و هربار عده اي بر ضد او برخاستند و او را تبعيد كردند و وي ناچار به تعطيل مدرسه و ترك تبريز گرديد .[43] زماني هم كه او مدرسه اي در مشهد برپا نمود از تبريز شرح رخدادها را به ناآگاهان مشهد رساندند  و در نتيجه آن ، اوباش اين مدرسه را هم غارت و رشديه را با شكستن دستش مصدوم نمودند .[44] تاسيس مدارس و توسعه آموزش نوين در عصر مظفرالدين از شتاب بيشتري برخودار شد در ربيع الاول سال 1315 هجري قمري نخستين مدرسه دخترانه دولت ايران در قريه چال باس كرمان تاسيس شد.[45] با به صدارت رسيدن ميرزا علي خان امين الدوله كه خود از دولتمردان نو انديش و از حاميان گشترس اموزش و پرورش نوين بود فرصتي براي علاقمندان به توسعه اموزش و پرورش فراهم شد ، امين الدوله در اين راستا ميرزا حسن رشديه را از تبريز به تهران دعوت كرد و او را به تاسيس مدرسه با  حمايت مالي دولت واداشت. [46] رشديه هم با آن حمايت منزلي واقع در كربلايي عباس علي در منطقه لاله زار را اجاره نمود و دبستان آبرومندي به نام مدرسه رشديه تاسيس كرد ، رشديه براي جلب حمايت مردم اقدام به تشكيل انجمن امناي مدرسه رشديه نمود اين دبستان با چهار كلاس در رمضان سال 1315 هجري قمري افتتاح شد.[47]

در اين سفر مخبرالدوله و جهانگير خان وزير صنايع از راه گيلان به همراه امين الدوله رفتند.[48]

امين الدوله در اواسط سال 1307 ق. به استانداري خراسان تعيين شد لكن آنرا نپذيرفت و شاه از عدم قبولي او زياد خوشش نيامد. اعتماد السلطنه در يادداشت هاي روزانه خطي خود (13 رمضان 1307 ق) مي‌نويسد:         

 «امروز شنيدم امين الدوله حاكم خراسان شدند خيلي جاي تعجب داشت، ايلچي انگليس كار خودش را مي كند تمام معاندين امين السلطان را مي خواهد دور كند تا چه وقت نوبت به من برسد».[49]

و نيز مي نويسد:

«پانزدهم رمضان امين الدوله قبول وزارت خراسان را نكرده بود به اين جهت امروز كه حضور آمد چندان محل اعتناء نشد[50]

در سال 1309 ق. كه قضاياي رژي پيش آمد كرد و سرانجام منتهي به الغاء امتياز مزبور گرديد معلوم نيست بچه علت ناصرالدينشاه زياد نظر خوبي به امين الدوله نداشته باشد.

يكي از خط مشي هاي سياسي امين السلطان در دوران صدارت خود دور كردن رقباي خويش از مركز بود: لذا هنگامي كه مظفرالدين شاه به سلطنت نشست امين السلطان در صدد برآمد تا امين الدوله را كه رقيب خود به شمار مي آمد از تهران دور نمايد. امين الدوله به ناچار برخلاف ميل خود به دستور شاه و با صواب ديد اتابك به پيشكاري و وزارت آذربايجان مامور و حامل فرمان و شمشير وليعهدي براي محمدعلي ميرزا شد.[51]

     امين الدوله به ناچار به تبريز رفت و علي رغم مشكلات فراواني كه در اين شهر وجود داشت، به خدمتگزاري مشغول شد. در اين زمان است كه نخستين مدرسه جديد در تبريز به نام مدرسه رشديه به كوشش او افتتاح مي شود.[52] هنوز مدتي از سلطنت مظفرالدين شاه سپري نشده بود كه به علت نارضايتي داخلي و عدم تمايل انگليسي ها از ادامه صدارت امين السلطان و احتياج فراوان شاه به پول و عدم توانايي اتابك در تهيه آن ، شاه امين السلطان را از صدارت معزول و با نظر موافق انگلسيها امين الدوله از آذربايجان به تهران خواست .پس از احضار كردن امين الدوله از تبريز به تهران به وي وزارت داخله ، خزانه و گمرك و رياست وزرا مرحمت شد ، البته وي دو شرط را هم قرار داد كه يكي خلعت نپوشد و ديگري مهر نكند كه مورد موافقت قرار گرفت.[53]

نظام السلطنه مافي در كتاب خود راجع به امين الدوله نوشته است :

« در ماه شوال ، با عده اي از رجال از جمله فرمان فرما مشورت كرد و امين الدوله را براي وزارت داخله در نظر گرفتند و همگي تعهدكردند مادامي كه فرمان فرما در كار امين الدوله مداخله نكرده ، امين الدوله با فرمان فرما مخالفت نكند [54]

آنها ورقه اي نوشتند و امضاء كردند و روز بعد ، فرمان فرما امين الدوله را كه در تبريز پيشكار بود به تهران خواست و بعد از ورود امين الدوله شاه از مخبرالدوله خواست استعفا كند .

به نوشته نظام السلطنه مخبراالدوله هم به حضور شاه رفته و گفته بود :

 « من در اين مدت وزير داخله نبودم و اين جوان جلف و مخرب دولت « فرمان فرما » ابدا نگذاشته كه من مداخله در كار خودم داشته باشم ، من از دست او استعفاي از اين خدمت دادم و اگر او باقي باشد ، شما هم بايد از سلطنت استعفا بدهيد [55]

با عزل امين السلطان و انتصاب امين الدوله كه از رجال قديمي و هم در ايران و هم در نزد خارجي ها داراي شخصيت بود به صدارت منصوب شد اشخاصي برجسته اي كه همراه مظفرالدين شاه از آذربايجان به تهران آمدند ، يكي سلطان عبدالمجيد ميرزا عين الدوله و ديگري عبدالحسين فرمان فرما بود كه هر دو داماد مظفرالدين شاه و نواده فتحعلي شاه بودند . فرمان فرما به سبب كفايت لقب رئيس قشون و سالار لشكر به او دادند.[56]

به هر حال در شوال 1314 هجري قمري به امين الدوله پيشنهاد شد وزير داخله شود ولي او قبول نكرد و مقرر شد رئيس الوزرا باشد.[57] امين الدوله در خاطرات خود مي نويسد :

 « فرمانفرما بارها به ملاقات او رفته ، تا راضيش كند وزارت داخله را قبول كند.[58]»

 ليكن امين الدوله نپذيرفت ، و عاقبت او را تهديد كرد.نظر افضل الملك اين بود كه اگر امين الدوله وزير جنگ را از وزارت خلع كند مي تواند اقتداري به خرج دهد وگر نه ديگر كاري از پيش نخواهد رفت .[59]

 از جمله كساني كه براي تقرب امين الدوله به شاه مي كوشيدند ، مخبرالدوله وزير داخله و مشير الدوله وزير خارجه بود.[60] امين الدوله نخست بدون اينكه حكمي درباره او صادرشود به « رياست مجلس وزرا»  منصوب مي شود و اندكي بعد با استفاده مخبرالدوله از وزارت داخله اين وزارتخانه را نيز بر عهده مي گيرد و سپس در رمضان 1314 هوق وزير اعظم و پس از 5 ماه به صدر اعظمي انتخاب نمود وي تا شانزدهم صفر سال 1316 هوق و به روايتي تا پانزده محرم در اين سمت مشغول انجام وظايف بود .

بعد از آنكه امين السلطان از صدارت عزل شد ، آن هم بواسطه بي حالي مظفرالدين شاه و دسيسه هاي عبدالحسين ميرزا فرمان فرما براي عزلش تا خودش مدتي فرمانروايي كند ، تا اينكه به  افتضاح خودش و دولت معزول شد ، وي شخص اول و وزير جنگ بود ، براي اينكه او را نفي بلد كنند و تبعيد كرده باشند به حكومت كرمان فرستاند ولي وي به قم رفت و دركمال بي شرمي آنقدر در قم نزد امين السلطان ماند تا از وي عذر خواهي كند و آخر الامر اتابك وي را بخشيد و از تقصيرش گذشت . [61]

آنچه مسلم است روسها از بركناري امين السلطان و روي كار آمدن امين الدوله خوشحال نبوده اند زيرا به هنگام صدارت امين الدوله سفير روسيه به نزد شاه رفته ، به او گفته بود امپراطور مي فرمايد، امين السلطان را سرجاي خودش برگردانيد .[62] در اين دوران يعني بعد از صدارت امين الدوله ، رفتار وي با امين السلطان قابل توجه است وي كه به اتابك ، حكومت كرمان را پيشنهاد نموده بود قبول نكرد و به قم رفت .

امين الدوله  به وي حكومت كرمانشاهان و كردستان را تصويب كرد و نوشت :

« نمي دانم حضرت اشرف چه اصراري داريد در آن هواي بد قم به سر بريد و قرض كنيد در آنجا به مصرف برسانيد.»[63]  

امين السلطان كه در دوران اقامت در قم تحت نظر حكومت مركزي بود به ناچار به بازيهاي كودكانه و اوقات خويش را به تفريح و سياحت و شكار مي گذراند ولي اين امر هم نيز از طرف حكومت مركزي براي وي قدغن و ممنوع شد ، حتي وي نمي توانست ملاقات با كسي از علماء و ديگران داشته باشد.

علاوه بر خود امين الدوله ، بعضي از همكاران و وزراي امين الدوله هم مانند خود او به نزديكي به دولت انگلستان معروف بودند و ابوالقاسم ناصرالملك كه از جمله عده انگشت شمار از تحصيل كردگان در انگلستان به شمار مي رفت ، در راس آن قرار داشت.

ميرزا علي خان امين الدوله صدر اعظم محض استحكام صدارتش دختر مظفر الدين شاه را براي پسرش گرفت و به حسب ظاهر خصوصيت مي كرد.[64]

يكي از عواملي كه باعث گرديد امين الدوله به صدارت برسد اوضاع اجتماعي حاكم بر جامعه آن روز بود در آن زمان وضع چنان بود كه رفته رفته بر اثر رسوخ افكار آزادي خواهي و استقلال طلبي ميان طبقات مختلف ، مخصوصا روحانيون و كسبه ، همه لزوم يك رشته اصلاحات عميق و اساسي را در اركان و شئون مختلف كشور احساس مي كردند و اميد چنان داشتند كه امين الدوله خود مردي روشن فكر و علاقمند به اصلاحات بود اقداماتي در زمينه تحقيق آمال ملي انجام دهد ولي بزودي اميد آنان مبدل به ياس شد زيرا درباريان سودجوي قاجار كه همراه مظفرالدين شاه قاجار به تهران امده بودند ، چنان بر روح و جسم خسته و عليل پادشاه مسلط بودند كه شاه را وادار كردند تا امين الدوله را كه تازه شروع به تاسيس چند كارخانه و مدرسه كرده بود خلع كند[65].

شرايط مالي ، كه در سالهاي آخر سلطنت ناصرالدين شاه بحراني بود ، آنقدر وخيم شد كه ناچار شدند اموال نفيس موزه و خزانه را بفروشند كه بيش از سيصد هزار تومان نشد.[66]يكي از علل بحران مالي ، تنظيم ارزش بين المللي نقره بود.[67] كه موجب تورم مي شد و دولت قادر به چاره آن نبود و منجر به خروج نقره و طلا از ايران مي شد. از طرفي عيار پول نيز كسر شد و به مرور از مقدار نقره كاسته شد وبه جايش مقدار مس افزايش يافت و به پول سياه معروف شد. مسئوليت اين كار بر عهده امين الضرب سرپرست ضرابخانه بود.[68] او را به جرم ثروت افسانه اي اش در رجب 1314 هجري قمري در منزل مخبرالدوله كردند.[69]

امين الدوله مشكل عمده كشور را در بدو صدارت خود اصلاح امور مالي مي دانست و براي برطرف كردن اين مشكل دست به اقداماتي زد در سال 1314 از جمله ناصرالملك را به وزارت ماليه منصوب نمود و به او اختيارات تام داد و همين امر موجب اميدواري جمعي شد كه يگانه وسيله بهبود امور را سپردن كارها به دست افراد مطلع و تحصيل كرده مي دانستند.[70] از سوي ديگر براي اصلاح وضع ماليه كشور سه نفر از اتباع بلژيك به رياست مسيو نوز بلژيكي را به استخدام درآورد؛ وي براي اينكه رقابت شديد روس ها و انگليسي ها در امور ايران اسباب ازدياد زحمت نشود، اين افراد را از بلژيك استخدام نمود.[71]

 

تعداد صفحات:213

متن کامل را می توانید دانلود نمائید چون فقط تکه هایی از متن در این صفحه درج شده (به طور نمونه) و ممکن است به دلیل انتقال به صفحه وب بعضی کلمات و جداول و اشکال پراکنده شده یا در صفحه قرار نگرفته باشد که در فایل دانلودی متن کامل و بدون پراکندگی با فرمت ورد wordکه قابل ویرایش و کپی کردن می باشند موجود است.

 


اشتراک بگذارید:


پرداخت اینترنتی - دانلود سریع - اطمینان از خرید

پرداخت هزینه و دریافت فایل

مبلغ قابل پرداخت 4,600 تومان
عملیات پرداخت با همکاری بانک انجام می شود

درصورتیکه برای خرید اینترنتی نیاز به راهنمایی دارید اینجا کلیک کنید


فایل هایی که پس از پرداخت می توانید دانلود کنید

نام فایلحجم فایل
file2_1751905_6307.zip587.6k





دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه

دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام  زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه           دانلود مقاله ارشد تاریخ اسلام زمينه‌ها و چگونگي جنگ‌هاي رِدّه  بررسی مفاهیم و انواع ارتداد و احکام مربوط به آنها "دین"یکی از انتخابهای مهم انسان در حیات فردی و اجتماعیش است و بیشترین مجاهدت ها نیز در تاریخ بشر حول محور و مفهوم دین صورت گرفته است.ادیان در کنار تلاش برای گسترش حوزه نفوذ خود سعی در حفظ و نگهداری پیروان خود دارند و پیشاپیش ا ...

توضیحات بیشتر - دانلود 5,800 تومان

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله

دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله       دانلودمقاله ارشد تاریخ بررسي افكار و احوالات امين الدوله   فصل اول  شرح حال امين  الدوله از تولد تا ورود به دربار (قبل از صدارت ) 1- كودكي و نوجواني ميرزا علي خان امين الدوله   حاج ميرزا علي خان كه داراي القابي از قبيل منشي حضور امين الملك و امين الدوله است[1]، پسر حاج محمدخان سينكي مجدالملك (صاحب رساله مجديه) مي باشد. اجداد امين الدوله اصل ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,600 تومان

دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي ،‌تاريخي بني حماد در الجزاير

دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي ،‌تاريخي بني حماد در  الجزاير         دانلود مقاله ارشد تاریخ اوضاع سياسي،اجتماعي فرهنگي،‌تاريخي بني حماد درالجزاير  موضوع: اوضاع سياسي، تاريخي،‌اجتماعي ، فرهنگي بني حماد در الجزاير سؤال اصلي كه مطرح است اين است دليل پديد آمدن اين قوم در الجزاير چه بوده است ؟ و چرا بعد از مدت مديدي دچار انقراض و سقوط شد؟ فرضيه اول اين است كه ما مي بينيم قبيله اي دروادي هاي مختلف آن بين تمامي شهرها ...

توضیحات بیشتر - دانلود 4,300 تومان